Afdeling voor Intensief Toezicht

Terug naar de kennisbank

De Afdeling voor Intensief Toezicht (AIT) is een kleinschalige gevangenisafdeling met extra beveiliging en strenge controle op contacten. Een verblijf heeft gevolgen voor uw dagelijks leven, maar ook voor uw familie en advocaat. Sinds 1 november 2025 gelden aanvullende wettelijke beperkingen.

Gevangeniswezen: wat is de AIT?

De AIT is bedoeld voor bijzondere opvang van gedetineerden bij wie intensief toezicht nodig wordt gevonden. Het regime zit tussen een gewone gevangenisafdeling en de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in. AIT-afdelingen bevinden zich in PI Leeuwarden, PI Krimpen aan den IJssel, PI Arnhem, PI Alphen aan den Rijn en PI Sittard.

Het toezicht moet voorkomen dat gedetineerden vanuit de gevangenis criminaliteit voortzetten, netwerken uitbreiden of anderen onder druk zetten. Ook moeten contacten met buiten beter controleerbaar zijn.

Activiteiten worden gescheiden van andere afdelingen georganiseerd. Daardoor komen AIT-gedetineerden niet met gedetineerden van die afdelingen in contact. Dit moet onder meer voorkomen dat boodschappen of opdrachten worden doorgegeven.

Wie kan op de AIT worden geplaatst?

Plaatsing is mogelijk bij een hoog risico op:

• ontsnapping, eventueel met hulp van anderen;
• ernstig crimineel handelen vanuit detentie;
• aanhoudende verboden contacten met buiten die de samenleving ernstig kunnen ontwrichten.

De doelgroep bestaat vooral uit plegers van ondermijnende criminaliteit. Toch is het voorkomen van criminaliteit vanuit detentie niet de enige mogelijke reden voor plaatsing. Dat volgt uit RSJ 17 april 2023, 22/30865/GA. De RSJ is de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming; de beroepscommissie beoordeelt geschillen over detentiebeslissingen.

Een persoonlijke motivering is nodig

De beslissing moet uitleggen waarom juist bij deze gedetineerde een AIT-plaatsing nodig is. Dat benadrukte de RSJ in de uitspraak van 1 mei 2024, 23/37388/GA.

Dit geldt ook wanneer al GVM-maatregelen zijn opgelegd: extra toezichtmaatregelen voor gedetineerden met een vlucht- of maatschappelijk risico. Zulke maatregelen rechtvaardigen niet vanzelf een AIT-plaatsing. De directeur moet uitleggen waarom daarnaast het intensievere toezicht op de AIT noodzakelijk is.

Voor de AIT geldt een ‘hoog risico’, tegenover een ‘extreem hoog risico’ voor de EBI. Volgens de RSJ is dat onderscheid onvoldoende scherp. Ook de ondergrens voor AIT-plaatsing is volgens de RSJ onduidelijk.

Duur en verlenging

De plaatsingstermijn bedraagt twaalf maanden. Daarna beslist een selectiefunctionaris over eventuele verlenging, telkens voor twaalf maanden.

De RSJ heeft kritiek op deze vaste termijn en adviseert een termijn van maximaal twaalf maanden. Daarmee zou meer ruimte ontstaan om per persoon te beoordelen hoe lang plaatsing nodig is. Beperkingen moeten noodzakelijk zijn en in verhouding staan tot het risico.

Bij de voorgestelde plaatsingsregels adviseerde de RSJ verder om:

• de risico’s die plaatsing noodzakelijk maken concreter te omschrijven;
• de AIT als uitgebreid beveiligde afdeling aan te merken, niet als bijzondere opvang;
• duidelijk te regelen hoe terugkeer naar een normaal beveiligde afdeling mogelijk is;
• één selectieadviescommissie voor zowel AIT- als EBI-plaatsingen te gebruiken.

Dagprogramma, geestelijke verzorging en verlof

Op de AIT zijn voorzieningen voor koken, sporten, werken en luchten. Het programma lijkt op dat van reguliere afdelingen, maar activiteiten vinden zoveel mogelijk binnen de eigen afdeling plaats.

Het dagprogramma is een algemene regel. Daartegen staat normaal gesproken geen beklag open, behalve als de regel strijdig is met hogere wet- of regelgeving. In RSJ 22 mei 2024, 21/24264/GA werd zo’n strijd niet vastgesteld.

Geestelijke verzorging

Activiteiten kunnen op een AIT korter duren. Bij geestelijke verzorging is artikel 41 Pbw relevant. De Pbw is de Penitentiaire beginselenwet, waarin rechten en plichten tijdens detentie zijn vastgelegd.

In RSJ 6 februari 2024, 23/33951/GA accepteerde de beroepscommissie een aanbod van een halfuur geestelijke verzorging. Zij verwees daarbij naar RSJ 13 februari 2023, R 20/7558/GA. Dat een uur gebruikelijk is, betekent volgens deze rechtspraak niet dat een korter aanbod automatisch onvoldoende is.

Promoveren en degraderen

Vóór de wetswijziging konden AIT-gedetineerden volgens de RSJ promoveren naar het plusprogramma. Dat blijkt uit RSJ 24 maart 2022, 20/16514/GA en RSJ 25 oktober 2024, 24/42064/GA.

Na de wetswijziging bestaat hierover onzekerheid. Bij een uitgebreid beveiligd regime geldt het promotie- en degradatiesysteem niet. Tegelijk wordt de AIT ook aangemerkt als bijzondere opvang, wat niet automatisch hetzelfde is als uitgebreide beveiliging. Mogelijk hangt de uitkomst af van de combinatie van bestemming en beveiligingsniveau in de betreffende inrichting. Over die situatie heeft de beroepscommissie nog niet geoordeeld.

Geen eindverlof

Gedetineerden op de AIT zijn uitgesloten van eindverlof. Dit staat in artikel 33c, zesde lid, onder c, van de Regeling tijdelijk verlaten van de inrichting.

Bellen en bezoek sinds 1 november 2025

Sinds de wijziging van de Pbw geldt voor AIT-gedetineerden een vast pakket aan extra veiligheidsmaatregelen.

Telefoneren

U mag drie keer per week tien minuten bellen. Dit volgt uit artikel 40c, eerste lid, onder b, Pbw. Vóór de wetswijziging waren maximaal zeven gesprekken van tien minuten per week toegestaan.

Gewone contactpersonen moeten vooraf positief zijn gescreend. Tijdens het gesprek moeten zij aanwezig zijn op een aangewezen locatie, zich daar hebben gemeld en geïdentificeerd en een aangewezen toestel gebruiken. In Nederland zijn daarvoor veertien DJI-locaties aangewezen. DJI staat voor Dienst Justitiële Inrichtingen.

Voor telefoneren met contactpersonen in het buitenland gelden dezelfde voorwaarden. Daarnaast is toestemming van de Minister nodig. De verplichting om voor een telefoongesprek naar een aangewezen locatie te gaan, geldt niet voor advocaten.

Bezoek

U mag één keer per week één uur bezoek ontvangen, op grond van artikel 40c, eerste lid, onder a, Pbw. Voorheen was één uur het minimum en kon de directeur meer bezoek toestaan. Die bevoegdheid is vervallen.

Per bezoekmoment zijn toegestaan:

• twee meerderjarige bezoekers, maar niet tegelijkertijd; of
• één minderjarige bezoeker samen met één meerderjarige bezoeker.

Bezoekers mogen tijdens het bezoekmoment wisselen. Dat verschilt van de regels in de EBI.

Screening van familie en andere contacten

Voor bezoek, telefoneren en geld overmaken of ontvangen is voorafgaande goedkeuring van de contactpersoon nodig. De directeur beslist daarover na advies van de politie en het Landelijk Bureau Inlichtingen en Veiligheid van DJI.

Bij toestemming geldt de beslissing in beginsel één jaar. Er kunnen redenen zijn om een kortere periode toe te staan. Bij weigering geldt de beslissing zes maanden. Daarna kan opnieuw screening worden aangevraagd.

Als de contactpersoon zelf gedetineerd is geweest

Iemand die zelf vastzit, kan een AIT-gedetineerde niet bezoeken of bellen en kan daarmee geen post uitwisselen.

Is iemand minder dan zes maanden geleden uit detentie gekomen? Dan zijn bezoek en telefonisch contact evenmin toegestaan. Alleen de Minister kan hierover anders beslissen.

Verdergaande beperkingen door de Minister

De Minister kan contacten met buiten tijdelijk zeer vergaand beperken. Daarvoor moeten aanwijzingen bestaan dat de gedetineerde contacten gebruikt voor ernstig intimiderende of levensbedreigende activiteiten buiten de inrichting, of dat de openbare orde of veiligheid mogelijk in gevaar is.

De RSJ erkent dat ingrijpende maatregelen tijdelijk nodig kunnen zijn, maar waarschuwt voor algemene beperkingen zonder voldoende maatwerk. Daardoor kunnen gedetineerden in een onnodig zwaar regime terechtkomen.

Contact met uw advocaat en post

Maximaal twee aangewezen advocaten

U mag met maximaal twee aangewezen rechtsbijstandverleners vertrouwelijk contact hebben. U geeft hen op met het formulier ‘Aangewezen rechtsbijstandverlener’. De advocaat bevestigt daarop dat hij of zij voor u optreedt, vermeldt het BAR-nummer en stuurt het formulier terug naar de inrichting.

Vervanging is bij bijzondere omstandigheden mogelijk. Met uw instemming kan de aangewezen advocaat daarvoor toestemming vragen aan de directeur-generaal van DJI. Pas na toestemming krijgt de vervanger de bijzondere status voor vertrouwelijk bezoek, telefonie en post.

Een extra advocaat kan mogelijk worden aangewezen als u betrokken raakt bij een rechtszaak op een ander rechtsgebied en uw twee advocaten daarvoor onvoldoende kennis of deskundigheid hebben. Ook daarvoor moet u toestemming vragen aan de directeur-generaal van DJI. Zonder die toestemming heeft de extra advocaat niet de status van aangewezen rechtsbijstandverlener.

Regels voor advocatenpost

Voor geprivilegieerde post — post met een bijzondere vertrouwelijke status — gelden aparte regels:

• Post van de twee aangewezen advocaten mag aan u worden gegeven. In uw aanwezigheid mag worden gecontroleerd op verboden voorwerpen.
• Geprivilegieerde post van andere advocaten wordt niet uitgereikt, maar met vermelding van de reden teruggestuurd.
• Niet-geprivilegieerde post van andere advocaten mag wel worden uitgereikt. Die post mag ook inhoudelijk worden gecontroleerd.

Cameratoezicht bij advocatenbezoek

Tijdens fysieke gesprekken met uw advocaat kijkt personeel via een camera mee. Het gesprek wordt voortdurend visueel gevolgd, maar zonder geluid. Meelezen in dossierstukken of aantekeningen is niet mogelijk.

Het toezicht moet onder meer voorkomen dat een advocaat wordt bedreigd of onder druk gezet. Na afloop worden de beelden direct verwijderd. Alleen als het gesprek wordt onderbroken en de directeur het wegens verhullende of intimiderende communicatie beëindigt, worden de beelden bewaard.

Na een onderbreking beslist de directeur of het gesprek definitief stopt. Bij beëindiging wordt de deken ingelicht in het arrondissement waar de advocaat kantoor houdt. De deken houdt toezicht op advocaten.

Het vierogenprincipe

Voor beroepsmatig contact, bijvoorbeeld met reclasseringswerkers, notarissen, artsen en geestelijk verzorgers, geldt dat deze personen in de inrichting in tweetallen werken. Ook dit moet druk, dwang en bedreiging helpen voorkomen.

Klagen over beëindiging van advocatenbezoek

Tegen de beslissing van de directeur om het advocatenbezoek te beëindigen kunt u beklag instellen bij de beklagcommissie van de inrichting. Beklag is een formele klacht tegen die beslissing.

Uw beklagschrift moet worden ingediend tot en met de zevende dag na de dag waarop u over de beslissing bent geïnformeerd. Als u beklag indient, worden de camerabeelden zes weken na de beklagtermijn verwijderd.

Zowel u als de directeur kan tegen de uitspraak van de beklagcommissie beroep instellen. Het beroepschrift moet uiterlijk zeven dagen na de dag van ontvangst van een afschrift of de mondelinge mededeling van de uitspraak worden ingediend. Bij beroep blijven de beelden bewaard tot de dag na de uitspraak van de beroepscommissie.

Voor het algemene dagprogramma ligt dit anders: daartegen is alleen beklag mogelijk wanneer sprake is van strijd met hogere wet- of regelgeving.

Wat betekent dit voor u?

Een AIT-plaatsing vraagt ook van familie en andere naasten voorbereiding. Houd vooral rekening met het volgende:

• Controleer de reden voor plaatsing. De beslissing moet op uw persoonlijke situatie ingaan. Alleen verwijzen naar GVM-maatregelen is niet voldoende.
• Regel screening vooraf. Voor bezoek, telefoneren en geld overmaken of ontvangen moet de contactpersoon zijn goedgekeurd.
• Plan telefoneren zorgvuldig. Een goedgekeurd familielid kan niet gewoon thuis worden gebeld, maar moet naar een aangewezen locatie.
• Stem bezoek af. Binnen het bezoekuur gelden beperkingen voor het aantal bezoekers en hun gelijktijdige aanwezigheid.
• Leg vast wie uw advocaten zijn. Voor vervanging of een extra vertrouwelijke rechtsbijstandverlener is afzonderlijke toestemming nodig.
• Let bij een beëindigd advocatenbezoek op de termijn. Bespreek een klacht direct met uw advocaat, zodat u tijdig kunt handelen.

Goed gedrag betekent na de wetswijziging niet zonder meer dat promotie naar het plusprogramma mogelijk is. Laat bij vragen daarover beoordelen welke bestemming en welk beveiligingsniveau voor uw afdeling gelden.

Deze pagina is geschreven vanuit de expertise van Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, gespecialiseerd in detentierecht bij Hameleers Antonides Advocaten. Heeft u een vraag over uw eigen situatie? Neem dan contact op; een eerste inschatting kost u niets.

Andere onderwerpen

• Arbeid in detentie
• Arrestanten
• Bejegening in detentie
• Beklagprocedure
• Cameratoezicht
• Contact met de buitenwereld