Kennisbank
Contact met de buitenwereld
Welke rechten heeft u op post, bezoek, telefoneren en digitaal contact tijdens detentie, en wanneer mag de inrichting dit beperken?
Ook tijdens detentie kunt u contact onderhouden met familie, vrienden en uw advocaat. Voor post, bezoek, telefoneren en digitaal contact gelden verschillende regels. Daarbij maakt het verschil of u in een gevangenis, een justitiële jeugdinrichting of een tbs-instelling verblijft.
Gevangeniswezen: gevangenis en huis van bewaring
Post ontvangen en versturen
Volgens artikel 36 lid 1 Penitentiaire beginselenwet (Pbw) mag u in beginsel onbeperkt post ontvangen en versturen. U betaalt de kosten zelf, tenzij de directeur anders beslist. De directeur moet zorgen dat post tijdig wordt uitgereikt.
Post mag worden geopend om te controleren op verboden voorwerpen, zoals drugs. Ook inhoudelijke controle en het kopiëren van post zijn mogelijk. De directeur moet vooraf aangeven hoe het toezicht plaatsvindt; voor steekproeven kunnen de huisregels bepalend zijn.
Verzending of uitreiking weigeren mag volgens artikel 36 lid 4 Pbw alleen wanneer dit noodzakelijk is voor:
- de orde of veiligheid binnen de inrichting;
- de openbare orde of nationale veiligheid;
- het voorkomen of opsporen van strafbare feiten;
- bescherming van slachtoffers of andere betrokkenen bij misdrijven.
Een weigering gericht op contact met een bepaalde persoon moet duidelijk maken om wie het gaat en hoelang zij geldt. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), die beroepszaken behandelt, bepaalde dat deze periode in beginsel maximaal twaalf maanden bedraagt (29 mei 2024, 22/28835/GA).
Alleen kopieën uitreiken kan geoorloofd zijn om invoer van op papier aangebrachte Spice te voorkomen. De RSJ aanvaardde dit beleid na afweging van de belangen en minder ingrijpende mogelijkheden (16 maart 2023, 21/20548/GA).
Niet-uitgereikte post kan worden teruggegeven, op uw kosten teruggestuurd of voor u bewaard. Vernietiging vereist uw toestemming. Overdracht aan een opsporingsambtenaar is mogelijk voor het voorkomen of opsporen van strafbare feiten (artikel 36 lid 5 Pbw).
Vertrouwelijke advocatenpost
Voor onder meer uw advocaat en de commissie van toezicht geldt bijzondere bescherming: zij zijn ‘geprivilegieerde’ contacten. Hun post valt niet onder de gewone inhoudelijke controle en weigering van artikel 36 Pbw. Controle op bijgevoegde voorwerpen moet in uw aanwezigheid gebeuren.
Voor inkomende geprivilegieerde post gelden verzendregels: een gesloten binnenenvelop in een buitenenvelop, met het verzoek de binnenenvelop aan u te geven. De afzender moet herkenbaar maken vanuit welke functie hij schrijft. Onterecht openen leidt volgens vaste RSJ-rechtspraak meestal tot een tegemoetkoming van € 7,50. Een notitieblok is niet zonder meer geprivilegieerde post.
Ook bij hulp met kopiëren blijft vertrouwelijkheid gelden. Het lezen van advocatenbrieven en gebruiken van die informatie in een rapportage werd onrechtmatig bevonden (KC 2018/027).
Bezoek en toegangscontrole
U heeft recht op minimaal één uur bezoek per week, ook in een huis van bewaring (artikel 38 lid 1 Pbw). De huisregels regelen aanvragen, tijden, plaatsen en bezoekersaantallen. Bezoek moet daadwerkelijk uitvoerbaar zijn: de RSJ vond een bezoekuur van 7.45 tot 8.45 uur niet aanvaardbaar en achtte een begintijd vanaf 9.00 uur redelijk.
Bezoek vindt doorgaans onder gezamenlijk toezicht plaats. Individueel toezicht, meeluisteren of opnemen moet noodzakelijk zijn. Aard en reden moeten vooraf worden meegedeeld.
Bezoekers kunnen aan hun kleding en meegebrachte spullen worden onderzocht. Onderzoek aan of in hun lichaam, ‘visitatie’, mag niet als toegangsvoorwaarde worden gesteld. Verboden goederen binnenbrengen of proberen binnen te brengen is strafbaar op grond van artikel 429a Wetboek van Strafrecht. De directeur kan bezoek bij misdragingen beëindigen.
Bezoek weigeren of ontzeggen
Een bezoeker weigeren kan vanwege de belangen uit artikel 36 lid 4 Pbw. Gewoonlijk geldt maximaal zes maanden. Twaalf maanden is alleen mogelijk bij verdenking van of veroordeling voor een terroristisch misdrijf, of wanneer bescherming van slachtoffers of andere betrokkenen zo’n lange weigering vereist.
De weigering moet direct schriftelijk, begrijpelijk en gemotiveerd worden meegedeeld, met datum en ondertekening. Tegen de beslissing zijn beklag en een schorsingsverzoek mogelijk. Schorsing betekent dat u vraagt de beslissing voorlopig buiten werking te stellen.
Een disciplinaire bezoekontzegging, dus als straf voor gedrag dat samenhangt met het bezoek van die persoon, duurt maximaal vier weken (artikel 51 lid 1 onder b Pbw).
In een straf- of afzonderingscel vervalt bezoek niet automatisch. Beperking vereist noodzaak vanwege orde, veiligheid, gedrag of lichamelijke of geestelijke toestand. Het bezoek gebeurt afzonderlijk en onder toezicht.
Bezoek zonder toezicht en familiecontact
Bezoek zonder toezicht is geen wettelijk recht. Volgens de Model Huisregels kan het maximaal eenmaal per maand worden toegestaan wanneer:
- u zes maanden aaneengesloten in één of meer normaal beveiligde gevangenissen of huizen van bewaring verblijft;
- het bezoek banden onderhoudt of versterkt en uw terugkeer ondersteunt;
- sprake is van een hechte, duurzame band;
- opsporing en vervolging zich er niet tegen verzetten;
- u bent gepromoveerd binnen het detentieregime.
De directeur moet uw verzoek individueel beoordelen. Gedrag dat orde of veiligheid schaadt, kan meewegen. Een huwelijk of samenlevingscontract is niet noodzakelijk om een duurzame band aan te tonen, aldus de RSJ. Ook intrekking van eerder toegezegd extra bezoek vereist een schriftelijke belangenafweging.
Ouder-kindmomenten bieden mogelijkheden voor contact met kinderen tot zestien jaar. Onderling bezoek tussen ingeslotenen kan bij een hechte relatie, wanneer zij elkaar door detentie minstens drie maanden niet hebben gezien. Beide inrichtingen moeten instemmen; de voorwaarden voor incidenteel verlof gelden.
Advocatenbezoek telt niet mee voor het gewone bezoekuur. Geprivilegieerd bezoek is in beginsel zonder toezicht. Een uitzondering kan gelden bij ernstig gevaar voor de bezoeker, na overleg met die bezoeker.
Telefoneren en bescherming van gesprekken
Artikel 39 lid 1 Pbw geeft recht op minstens eenmaal per week tien minuten bellen. U betaalt normaal zelf. Geldgebrek mag noodzakelijk telefonisch contact met uw advocaat niet verhinderen. Ook moet de inrichting zich voldoende inspannen voor privacy bij het bellen.
Meeluisteren of opgenomen gesprekken terugluisteren vereist concrete aanwijzingen en een belangenafweging. Het kan nodig zijn voor identiteitscontrole of de belangen uit artikel 36 lid 4 Pbw. Aard en reden van het toezicht moeten vooraf worden meegedeeld.
Alle gesprekken opnemen uitsluitend omdat mogelijk gedetineerden met een vlucht- of maatschappelijk risico aanwezig zijn, gaat volgens de RSJ te ver. De directeur moet onderzoeken of beperking tot de betrokkene of diens afdeling mogelijk is. Opnamen mogen maximaal vier maanden worden bewaard (artikel 23a Penitentiaire Maatregel).
Een verbod op bepaalde gesprekken kan maximaal twaalf maanden duren. Die maximale duur is voorbehouden aan de genoemde gevallen rond terrorisme of slachtofferbescherming. Een volledig belverbod is in beginsel verboden; een uitzondering bestaat bij verblijf in een straf- of afzonderingscel, gekoppeld aan een maatregel of disciplinaire straf.
Contact met uw advocaat en andere geprivilegieerden moet mogelijk zijn wanneer noodzaak en gelegenheid bestaan. Toezicht mag alleen hun identiteit vaststellen. Toch opgenomen gesprekken moeten direct worden gewist. Nummerherkenning blokkeert opnamen bij geregistreerde advocatennummers. Een terugbelverzoek van een geprivilegieerd contact moet in beginsel binnen 24 uur worden doorgegeven; maak spoed duidelijk.
Bellen met een ingesloten levenspartner of familie in de eerste of tweede graad is mogelijk onder de huisregels, met een uitzondering voor verblijf in een EBI.
Internet, beeldbellen en onderwijs
Er bestaat geen algemeen wettelijk recht op internet of beeldbellen. Internet wordt onder meer gebruikt voor onderwijs en terugkeer in de samenleving. Computers in het re-integratiecentrum hebben een lijst met toegestane websites.
Een individuele aanvraag verdient wel een concrete beoordeling. De RSJ vond een weigering van beeldbellen onvoldoende gemotiveerd toen een vader met stukken uitlegde waarom zijn dochter door psychische klachten moeilijk op bezoek kon komen (26 mei 2023, 23/31684/GA). Als beeldbellen fysiek bezoek vervangt, wordt aangesloten bij artikel 38 Pbw.
Ook toegang tot juridische websites kan relevant zijn voor de verdediging. In Ramazan Demir/Turkije oordeelde het Europese Hof dat weigering zonder gedetailleerde veiligheidsbeoordeling artikel 10 EVRM schond. Onderwijsverzoeken vragen eveneens een persoonlijke belangenafweging (artikel 48 lid 1 Pbw).
Contact met journalisten
Voor mediacontact vraagt u vooraf schriftelijk toestemming, met onderwerp en kaders van het gesprek. Artikel 40 Pbw vereist afweging van orde en veiligheid, openbare orde en goede zeden, rechten van anderen en het voorkomen of opsporen van strafbare feiten.
De directeur kan voorwaarden stellen, zoals voorafgaande inzage in de publicatie. Bij bepaalde onderwerpen, waaronder strafzaken en onderwerpen met landelijke uitstraling, moet advies van de DJI-persvoorlichter worden gevraagd.
Alleen verwijzen naar de ernst van uw misdrijf is onvoldoende. Slachtoffer- en nabestaandenbelangen kunnen wel zwaarder wegen, mits concreet onderbouwd. In KC2024/003 werd zo’n weigering aanvaard; daartegen was beroep ingesteld.
Justitiële jeugdinrichtingen
Post en bescherming van familiecontact
Artikel 41 Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) geeft jeugdigen recht op post. De kosten zijn normaal voor de jeugdige. Controle op voorwerpen is toegestaan. Inhoudelijk toezicht moet vooraf worden aangekondigd en noodzakelijk zijn voor orde, veiligheid, strafbare feiten, slachtofferbescherming, de ontwikkeling van de jeugdige of het perspectiefplan: het plan voor zijn verblijf en ontwikkeling. Deze belangen kunnen ook weigering van post rechtvaardigen.
Advocaten en de commissie van toezicht zijn geprivilegieerde contacten. Dat geldt ook voor ouders, voogd, stiefouders en pleegouders, tenzij zwaarwegende belangen van de jeugdige zich daartegen verzetten (artikel 42 Bjj). Controle van deze post op voorwerpen moet gebeuren waar de jeugdige bij is.
Bezoek
Jeugdigen hebben minimaal één uur bezoek per week (artikel 43 Bjj). Bezoekers moeten zich kunnen legitimeren; kledingcontrole is mogelijk. Noodzakelijk toezicht moet vooraf worden toegelicht.
Een bezoekweigering duurt maximaal vier weken, behalve bij bescherming van slachtoffers of andere betrokkenen bij misdrijven. De directeur moet de redenen schriftelijk onderbouwen (artikel 62 Bjj). Een disciplinaire bezoekontzegging kan eveneens maximaal vier weken duren.
Ouders, stiefouders, pleegouders en voogden mogen in beginsel zonder toezicht contact hebben. Alleen ernstig gevaar vanuit de jeugdige voor de bezoeker kan, na overleg, toezicht rechtvaardigen. Zij moeten zich wel aan bezoektijden houden. Bij dringende belemmeringen, zoals werk of lange reistijd, moet de directeur een ander bezoekmoment mogelijk maken.
Deze bescherming sluit weigering niet uit. De RSJ wees een schorsingsverzoek af nadat ouders hadden geprobeerd goederen met verborgen drugs in te voeren; een weigering van twee weken was voorlopig aanvaardbaar (28 oktober 2021, 21/23886/SJA).
Telefoneren
Jeugdigen mogen minstens tweemaal per week tien minuten bellen (artikel 44 lid 1 Bjj). Zij betalen normaal zelf. Toezicht kan dienen voor identiteitscontrole of de belangen uit artikel 41 lid 4 Bjj en moet worden toegelicht. Opnamen mogen maximaal acht maanden worden bewaard en moeten daarna worden gewist. Bepaalde gesprekken kunnen maximaal vier weken worden geweigerd; een lopend gesprek kan ook worden beëindigd.
Tbs en forensische zorg
Voor terbeschikkinggestelden omvat contact met de buitenwereld eveneens post, bezoek, telefoneren, internet en mediacontact. Vraag bij een concreet verzoek naar de toepasselijke contactregeling en geef duidelijk aan met wie u contact wilt onderhouden.
Klagen over beperkingen
In het gevangeniswezen regelen artikelen 60–68 Pbw het beklag. Een weigering om post te versturen of uit te reiken moet schriftelijk worden meegedeeld. Ook over een beslissing op bezoek zonder toezicht, of het uitblijven daarvan, kunt u klagen.
Niet iedere klacht over een algemene regel wordt inhoudelijk behandeld. Een afwijzing van uw persoonlijke verzoek om een uitzondering kan wel een beklagwaardige beslissing zijn. Jeugdigen kunnen bij de beklagcommissie klagen als zij niet de minimale bezoekmogelijkheid krijgen. Een eventuele tegemoetkoming ziet op hun eigen ongemak, niet op bijvoorbeeld reiskosten van bezoekers.
Wat betekent dit voor u?
- Controleer de huisregels vóór het aanvragen van bezoek of telefonisch contact.
- Leg bij een uitzonderingsverzoek uw persoonlijke omstandigheden uit en voeg ondersteunende stukken toe.
- Benoem waarom advocatencontact dringend nodig is, zeker buiten gewone beltijden.
- Bewaar beslissingen, enveloppen en terugbelverzoeken. Noteer bij vertraging of weigering wat er gebeurde.
- Vraag bij beperkingen naar de reden, duur en afweging van uw belangen.
Let op
Deze pagina is geschreven vanuit de expertise van Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, gespecialiseerd in detentierecht bij Hameleers Antonides Advocaten. Heeft u een vraag over uw eigen situatie? Neem dan contact op; een eerste inschatting kost u niets.
Vragen over uw situatie?
Bel voor een gratis eerste inschatting of laat uw gegevens achter; u wordt zo snel mogelijk teruggebeld door een advocaat die gespecialiseerd is in detentierecht.