Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar

Bejegening (size yönelik tutum ve davranışlar), ceza infaz kurumunda kaldığınız süre boyunca size nasıl davranıldığıyla ilgilidir. Personelin size saygılı davranmasını ve kişisel koşullarınızı dikkate almasını bekleyebilirsiniz. Ancak bu konudaki her şikâyet, bir beklagcommissie (şikâyetleri inceleyen kurul) tarafından esastan incelenemez.

İyi muamele nedir?

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) (Ceza Hukuku Uygulamaları ve Gençlerin Korunması Kurulu), muameleyi yalnızca personel ile kurumda tutulan kişiler arasındaki iletişimle sınırlı görmez. Bakım, faaliyetler, güvenlik, hukuki korunma ve topluma dönüşe hazırlık da buna dahildir. Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) (Adli Kurumlar İdaresi) ise bu kavramı daha dar anlamda, özellikle tutuklu ve hükümlülerle kişisel iletişim için kullanır.

RSJ'ye göre yalnızca yasal kurallara uymak yeterli değildir. Bir cezanın veya tedbirin uygulanması da insan onuruna uygun ve düzgün olmalıdır. Bu nedenle RSJ, 2012 yılında sekiz alt ilkeyle açıklanan bir temel ilke belirledi. Bunlar yol gösterici ilkelerdir; hepsi doğrudan hukuken uygulanması talep edilebilen değerlendirme kuralları değildir.

Temel ilke, kurumda tutulan herkes için her zaman iyi muamelenin hedeflenmesidir. Bu, beklenmedik bir durum kurallara tam olarak uymadığında da kişiye dikkat gösterilmesini gerektirir.

İyi muamelenin sekiz ilkesi

1. Düzgün ve profesyonel iletişim

Personel size önyargısız davranmalı ve içinde bulunduğunuz durumu dikkate almalıdır. Çalışanlar sınırlar koyabilir ve davranışlarınız konusunda sizi uyarabilir. Ancak gerginlik arttığında da profesyonel tutumlarını korumaları gerekir.

Sizin tutumunuz da kurum içindeki yaşam ortamını etkiler. Ancak faaliyetlere veya topluma yeniden uyum programına katılmaya henüz istekli olmamanız, size daha az saygılı davranılmasını haklı çıkarmaz. Güvenlik ve adalet, topluma dönüş için sunulan rehberlikle birlikte yürütülmelidir.

2. Gelecek perspektifi, topluma dönüş ve tahliye sonrası destek

Geçici vrijheidsbeneming (özgürlükten yoksun bırakma), sonrasındaki yaşama hazırlanmayı da gerektirir. Resocialisatie (topluma yeniden uyum), topluma yeniden katılmanız için size yardım edilmesi demektir. Bu; kişisel gelişimi, sorunların ele alınmasını ve detentieschade (ceza infaz kurumunda kalmanın yol açtığı zararlar) olarak adlandırılan, destek sağlayan kişilerle bağların kopması gibi olumsuz sonuçların azaltılmasını kapsar.

Devlet, toplumla bağın korunması ve tahliye sonrasında iyi bir destek sağlanması için çaba göstermelidir. RSJ, kişinin tahliyeden sonra yaşayacağı bölgedeki bir kuruma yerleştirilmesini örnek gösterir. Ancak başka bir yerde, örneğin daha uygun bir tedavi sunuluyorsa, oraya yerleştirilmesi daha iyi olabilir.

Ceza infaz kurumunda kalmak, geleceğe bakışınızı da köklü biçimde değiştirebilir. Manevi destek, bunun yol açtığı sorular ve belirsizliklerle başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

3. Yasal ve açıklanabilir bir uygulama

Özgürlükten yoksun bırakma ve kısıtlamalar, uygun bir yasal düzenlemeye dayanmalıdır. Hangi kuralların geçerli olduğunu ve neden uygulandığını öğrenebilmelisiniz. Kararlar keyfî olmamalıdır.

Burada proportionaliteit (ölçülülük) ve subsidiariteit (daha hafif bir müdahaleye öncelik verme) rol oynar. Bu, müdahalenin amaçla orantılı olması ve daha az kısıtlayıcı bir yaklaşımın mümkün olup olmadığının değerlendirilmesi demektir. Muamelenin bütününden devlet, kurumda tutulan kişiler hakkında alınan bireysel kararlardan ise müdür sorumludur.

4. Anlamlı bir günlük program

Günlük program hem düzen hem de çeşitlilik sağlamalıdır. Çeşitli faaliyetler sunulması; gelişime, bağımsızlığa ve topluma dönüşe katkıda bulunabilir.

Amaç yalnızca zaman geçirmek değildir. Kurumda kaldığınız süre boyunca ve sonrasında kendinize bakmayı ve haklarınızı savunmayı da öğrenebilmelisiniz. Personelin bu konuda sizi teşvik etme görevi vardır.

5. Fiziksel ve ruhsal güvenlik

Devlet, fiziksel ve ruhsal güvenliğinizi korumalıdır. Bir olaydan sonra, bu güvenliği sağlamak için neler yaptığını gösterebilmelidir.

Kurumda tutulan bazı kişilerin ek korumaya veya rehberliğe ihtiyacı vardır. Zihinsel engeli olan kişiler veya cinsel suçlardan hüküm giymiş kişiler buna örnektir. RSJ'ye göre güvenle başvurulabilecek bir danışman ve psikolojik yardım, şiddet içeren davranışların olmadığı güvenli bir ortama katkı sağlayabilir.

6. Kişiyi dikkate almak

İyi muamele, kişiye özel yaklaşım gerektirir: çıkarlarınıza, ihtiyaçlarınıza ve koşullarınıza dikkat edilmelidir. Bu, disciplinaire straffen (disiplin cezaları) ve ordemaatregelen (düzeni koruma tedbirleri) için de geçerlidir. Yalnızca ihlal değil, sizin kim olduğunuz ve davranışınızın arka planı da önemlidir.

Genel bir kurala istisna getirilmesi, kendiliğinden adaletsizlik anlamına gelmez. Aynı istisna benzer koşullardaki başka bir kişi için de geçerli olacaksa, keyfîlik söz konusu olmayabilir.

RSJ'nin 16 Ocak 2017 tarihli, 16/2399/GA sayılı kararı buna örnektir. Cinsiyet geçiş sürecindeki trans bir kadın mahpus, hassas konumu nedeniyle tek başına duş almak istemişti. Bunun imkânsız olduğu ortaya konmamıştı. RSJ önceki kararı iptal etti ve kendisine € 50 ödenmesine karar verdi.

7. Gereğinden fazla kısıtlamamak

Özgürlükten yoksun bırakma zaten başlı başına cezadır. Bu ilkeye göre buna gereksiz ek kısıtlamalar getirilmemelidir. Cezanın ağırlığı, gereksiz yere ağır bir kurum rejiminde değil, süresinde kendini göstermelidir.

Normalisatie (kurum yaşamını olağan yaşama mümkün olduğunca yaklaştırma) da bu anlayışa uygundur: kurum içindeki yaşam, özgürlükten yoksun bırakma dışında, toplumdaki olağan yaşama mümkün olduğunca yakın olmalıdır. Kurum duvarları içinde de kişisel yaşamınız devam eder.

8. Ceza infaz kurumunda da vatandaş olarak kalmak

Ceza infaz kurumunda bulunmanız, vatandaş olma konumunuzu ortadan kaldırmaz. Rechtsburgerschap (kişinin vatandaş olarak haklarını koruması) ilkesi, Grondwet (Hollanda Anayasası) madde 15 fıkra 4 ile bağlantılıdır. Buna din özgürlüğü, seçme hakkı, dış dünyayla iletişim ve hukuki korunmaya erişim de dahildir.

Kurum, kararlara karşı başvurabileceğiniz yollar hakkında sizi bilgilendirmeli ve bu yolları kullanmanıza olanak tanımalıdır.

Ceza infaz sistemi: kurallar ve dikkat edilmesi gerekenler

Asgari kısıtlama ilkesi, Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (Ceza İnfaz Temel İlkeleri Kanunu) madde 2 fıkra 3 ile bağlantılıdır. Bu ilke, kısıtlamaların gerekliliğine ve bireysel koşullara dikkat edilmesini gerektirir.

RSJ, 3 Nisan 2025 tarihli görüşünde kişiye özel yaklaşıma çok az alan bırakan genel kısıtlama önerileriyle ilgili kaygılarını dile getirdi. Kurul bu kapsamda Extra Beveiligde Inrichting (EBI) (ekstra güvenlikli ceza infaz birimi) kapasitesinin 60 yere, Afdelingen voor Intensief Toezicht (AIT) (yoğun gözetim bölümleri) kapasitesinin ise 126 yere çıkarılmasına dikkat çekti. RSJ'ye göre genel tedbirler, güvenliğin gerektirdiğinden daha fazla kısıtlama getirilmesi ve insan onuruna uygun muamelenin zarar görmesi riskini taşır.

Kişiler arası ilişkilerde güvenliğe de dikkat edilmelidir. DJI; PI Nieuwersluis (Nieuwersluis Ceza İnfaz Kurumu), PI Ter Peel (Ter Peel Ceza İnfaz Kurumu) ve PI Zwolle (Zwolle Ceza İnfaz Kurumu) hakkında araştırma yaptırdı. Universiteit Leiden (Leiden Üniversitesi) tarafından hazırlanan araştırma raporu 5 Şubat 2025'te yayımlandı.

Ceza infaz sisteminde muamele hakkında şikâyette bulunmak

Bir karar mı, yoksa fiilî davranış mı?

Pbw madde 60, müdür tarafından veya müdür adına alınan ve sizi ilgilendiren bir karar hakkında şikâyette bulunma olanağı tanır. Bir çalışanın kaba bir sözü veya başka bir davranışı, kendiliğinden böyle bir karar sayılmaz.

Bu nedenle muameleyle ilgili şikâyetler sıklıkla niet-ontvankelijk (usulen kabul edilemez) bulunur. Bu, beklagcommissie'nin şikâyeti esastan incelemediği anlamına gelir. Dolayısıyla kurulun size yönelik davranışı onayladığı anlamına gelmez.

RSJ'ye göre puur feitelijk handelen (şikâyete konu olabilecek bir karar içermeyen salt fiilî davranış), Pbw madde 60 kapsamına girmez. Buna karşılık bir kararın uygulanması sırasındaki davranışlar, beklag (kurum içi kararlara karşı resmî şikâyet yolu) konusu olabilir. 23 Mart 2017 tarihli, 16/3844/GA sayılı kararda, personelin görevini yaparken gerçekleştirdiği davranışlar kural olarak müdüre atfedildi.

Bu, her davranışın beklag konusu olabileceği anlamına gelmez. Örneğin RSJ, 13 Nisan 2023 tarihli, 22/27533/GA sayılı kararında, cinsel organa dokunulduğu iddiasını salt fiilî davranış olarak nitelendirdi.

Bakım görevlerinde ciddi ve süreklilik gösteren yetersizlik

RSJ, 1 Eylül 2023'te müdürün bakım görevleriyle ilgili şikâyetlerin nasıl değerlendirileceğini açıklığa kavuşturdu. Personelin görevini yerine getirirken kişiye yönelik davranışları da bu kapsama girebilir.

Bu şikâyetler için yeterli belang (başvuruda hukuken korunmaya değer menfaat) sahibi olmanız gerekir. Müdürün size karşı bakım görevlerini sürekli ve önemli ölçüde yetersiz yerine getirmesi durumunda, kural olarak bu şart karşılanır. Dolayısıyla yalnızca tek başına bir olaydan ibaret olmayan, esaslı bir eksiklik bulunmalıdır.

Şikâyetinizin kabul edilebilir olup olmadığı değerlendirilirken ileri sürdükleriniz esas alınır. İddia edilen eksikliğin gerçekten var olup olmadığı ancak esastan inceleme sırasında araştırılır. Böyle bir eksikliğin bulunmadığı anlaşılırsa şikâyet ongegrond (esastan haksız) bulunur.

Acil olmayan bir hücre çağrısına bir kez geç yanıt verilmesiyle ilgili şikâyet kabul edilemez bulundu. Bu konuda 1 Eylül 2023 tarihli, 23/28531/GA ve 23/31460/GA sayılı kararlar önemlidir.

İyi muamele ilkeleri, şikâyetinizi gerekçelendirmenize yardımcı olabilir; ancak esastan inceleneceğini garanti etmez. 2021 tarihli bir araştırma, bu ilkelerin beklag ve beroep (şikâyet kararına karşı üst inceleme başvurusu) kararlarında neredeyse hiç kullanılmadığını gösterdi.

Beklag kararlarından örnekler

Sonuç, somut davranışa ve sunulan gerekçelere bağlıdır:

• Personelin hakaret etmesi: bu, müdürün kararı olarak değil, fiilî davranış olarak değerlendirildi. Şikâyet kabul edilemez bulundu (23 Ocak 2012, KC 2012/064).
• Hücrede kişinin dinlenmesi sırasında video kaydı yapılması: bu koşullarda yalnızca yönetimin izni yeterli değildi. Özel hayatın gizliliğine ağır müdahale nedeniyle mahpusun rızası gerekiyordu. Şikâyet gegrond (esastan haklı) bulundu ve € 10 tutarında telafi ödemesi yapıldı (20 Aralık 2013, KC 2014/011).
• Psikologla iptal edilen randevu: şikâyetçiye göre çalışma bölümündeki bir görevli, çalışma saatleri içindeki randevusunu iptal etmişti. Belgelerden randevunun ne zaman olduğu ve neden gerçekleşmediği yeterince anlaşılamıyordu. Şikâyetin bu kısmı esastan haksız bulundu; çalışanın davranışına ilişkin kısmı ise kabul edilemez bulundu (4 Mayıs 2021, KC 2021/023).
• Bir sürecin gecikmesi: Terugdringen Recidive (yeniden suç işlemeyi azaltma programı) çalışanının davranışıyla ilgili şikâyet kabul edilemez bulundu. Gecikmeye ilişkin kısım ise esastan haksız bulundu; çünkü çalışanın davranışının bu gecikmeye yol açtığı yeterince ortaya konmamıştı (25 Mart 2013, KC 2013/031).

Maandcommissaris aracılığıyla arabuluculuk

İletişim veya davranış sorunlarında bemiddeling (arabuluculuk yoluyla çözüm arayışı) uygun olabilir. Memnuniyetsizliğinizi Commissie van Toezicht (denetim kurulu) bünyesindeki maandcommissaris (o ay başvurularla ilgilenen kurul üyesi) ile paylaşabilirsiniz.

Veegwet (çeşitli yasal düzenlemeleri düzelten ve tamamlayan kanun) 1 Temmuz 2021'de yürürlüğe girdiğinden beri, ayrıca resmî olarak düzenlenmiş bir arabuluculuk yöntemi de vardır. Maandcommissaris tarafından yürütülen gayriresmî arabuluculuk da hâlâ mümkündür.

Arabuluculuk ancak müdürün temsilcisi sorunu biliyorsa ve çözümler üzerinde anlaşmak için yeterli hareket alanına sahipse iyi işleyebilir. Bazen yalnızca tek bir olay hakkında anlaşma yapılması değil, tekrarını önleyecek değişiklikler de gerekir.

Tbs: tedavi ve muamele

Tbs (terbeschikkingstelling: mahkeme kararıyla uygulanan adli psikiyatrik tedavi ve güvenlik tedbiri), tedaviye gereken dikkatin gösterilmesini gerektirir. RSJ'ye göre hiç tedavi sunulmaması veya yetersiz tedavi sunulması durumunda uygulama, legitieme tenuitvoerlegging (hukuken meşru infaz) ilkesini karşılamaz. Bu yönüyle bir tedbir, cezadan farklı bir nitelik taşır.

Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt) (tbs kapsamındaki kişilerin bakımına ilişkin temel ilkeler kanunu) da asgari kısıtlama ilkesini içerir.

Tbs kapsamında muameleyle ilgili her şikâyet beklag konusu olamaz. Personelin ve diğer hastaların davranışları ile posta alımına ilişkin bir davada beklagcommissie, personelin muamelesinin Bvt madde 56 ve 57 anlamında beklag konusu olabilecek bir karar olmadığına hükmetti. Beklag kabul edilemez bulundu (14 Ocak 2010, KC 2010/010).

Bu sizin için ne anlama gelir?

Kurallara uymakta zorlandığınızda veya henüz faaliyetlere katılmadığınızda da saygılı muamele bekleyebilirsiniz. Ek korumaya veya kişisel bir uyarlamaya ihtiyacınız varsa, hangi kişisel koşulların bunu gerekli kıldığını açıklayın.

Bir sorunu gündeme getirmek istiyorsanız şu noktaları mümkün olduğunca somutlaştırın:

• ne olduğu ve kimlerin olaya dahil olduğu;
• tek bir olay mı, yoksa tekrarlanan bir sorun mu olduğu;
• bunun sizin için hangi sonuçları doğurduğu;
• hangi kararı veya eksikliği gündeme getirdiğiniz;
• nasıl bir çözüm aradığınız.

Bir karara ilişkin şikâyet, bir çalışanın konuşma tarzından duyulan memnuniyetsizlikten farklı değerlendirilir. Bakımdaki tekrarlanan eksikliklerde özellikle sorunun ne kadar ciddi ve sürekli olduğu önemlidir. Günlük iletişimdeki sorunlar için, resmî beklag yolunun mümkün olmadığı durumlarda bile arabuluculuk yararlı bir yol olabilir.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü
• Cezaevinde çalışma