Forensische zorg (adli sağlık hizmetleri) ve şikâyet yolları

Adli sağlık hizmetlerinde özgürlüğünüzü veya başka haklarınızı kısıtlayan kararlar alınabilir. Bu kararlara karşı nereye şikâyette bulunabileceğiniz, aldığınız hizmetin veya kurumda kalışınızın hukuki dayanağına, yani ‘zorgtitel’ (bakım veya tedavinin hukuki dayanağı) türüne bağlıdır. Bu nedenle yalnızca kliniğin adı, sizin için hangi şikâyet yolunun geçerli olduğunu göstermez.

Adli sağlık hizmetleri nedir?

Adli sağlık hizmetleri; psikiyatrik sorunlar, bağımlılık veya zihinsel engellilik durumlarında tedavi ve destek hizmetlerini kapsar. Bu hizmetler bir cezanın veya tedbirin parçası olabilir ya da bir koşul olarak uygulanabilir. Wet forensische zorg (Wfz) (adli sağlık hizmetleri kanunu) madde 1.1 fıkra 2, mutlaka bir ceza hukuku geçmişi bulunmasını gerektirmeyen zorunlu bakımı da kapsar.

Hizmetler kuruma yatış olmadan verilebileceği gibi farklı kurumlarda da sunulabilir:

• Forensisch psychiatrisch centrum (FPC) (adli psikiyatri merkezi): tbs met dwangverpleging (zorunlu kurum içi tedavi içeren tbs) kapsamındaki hastalar için kapalı, yüksek güvenlikli bir tbs kliniğidir.
• Forensisch psychiatrische kliniek (FPK) (adli psikiyatri kliniği): farklı zorgtitel türlerine sahip hastaların kaldığı kapalı bir ggz kurumudur. Güvenlik düzeyi FPC'ye göre daha düşüktür.
• Forensisch psychiatrische afdeling (FPA) (adli psikiyatri bölümü): ggz bünyesinde yoğun tedavi sunan, güvenlik düzeyi FPK'ye göre daha düşük olan bir bölümdür. Adli bağımlılık bölümü ise bağımlılık sorunlarına odaklanır.
• Penitentiair psychiatrisch centrum (PPC) (ceza infaz psikiyatri merkezi): ceza infaz sisteminin bir parçasıdır ve psikiyatrik sorunları olan tutuklu ve hükümlülere hizmet verir.

Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ceza infaz temel ilkeleri kanunu), Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt) (tbs kapsamındaki kişilerin bakımına ilişkin temel ilkeler kanunu), Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) (zorunlu ruh sağlığı hizmetleri kanunu) ve Wet zorg en dwang (Wzd) (bakım ve zorlama kanunu) ayrı şikâyet yolları öngörür. Sağlık hizmetlerine ilişkin genel şikâyet yolu ise yalnızca tamamlayıcı olarak uygulanır.

Ceza infaz sistemi: tutukluluk ve hükümlülük sırasında sağlık hizmetleri

Dienst Justitiële Inrichtingen (adalet kurumlarının yönetiminden sorumlu devlet kurumu), adalet kurumlarında adli sağlık hizmetlerinden sorumludur ve tedavinin tahliye sonrasına ertelenip ertelenemeyeceğini değerlendirir. Tutukluluk ve hükümlülük sırasında ertelenemeyen sağlık hizmetleri sunulur. ISD-maatregel (sürekli suç işleyenlerin belirli bir kuruma yerleştirilmesi tedbiri) sırasında da adli sağlık hizmetleri alınabilir. Penitentiair programma (kurum dışındaki faaliyetlerle yürütülen ceza infaz programı), ruh sağlığı veya bağımlılık hizmetlerini içerebilir (PM (ceza infaz tedbirlerine ilişkin düzenleme) madde 5).

Normal bir ceza infaz ortamı uygun değilse selectiefunctionaris (yerleştirme ve nakil yetkilisi), Pbw madde 15 uyarınca kişiyi bir PPC'ye nakledebilir. Pbw madde 15 fıkra 5, gerekli bakımın sağlanması için Wvggz veya Wzd kapsamındaki bir kuruma geçici nakle de izin verir.

PPC'de sağlık hizmeti alan tutuklu ve hükümlüler için Pbw XI. bölümdeki olağan beklagprocedure (kurum kararlarına karşı şikâyet usulü) geçerlidir.

Tbs: Bvt uyarınca şikâyet

Tbs met dwangverpleging, ağır bir suç işlendiğinde ve suç sırasında ruhsal bozukluk veya zihinsel gelişim yetersizliği bulunduğunda, güvenliğin korunması bunu gerektiriyorsa uygulanabilir (WvSr (Hollanda Ceza Kanunu) madde 37a). Kurumda tedavi gören kişilerin şikâyet usulü Bvt'nin 14. bölümünde yer alır.

Hangi konularda şikâyette bulunabilirsiniz?

Bvt madde 56, kurum müdürünün şu konulardaki kararlarına karşı beklag (kurum kararına karşı şikâyet) hakkı tanır:

• disiplin cezası;
• yoğun bakım bölümüne yerleştirme veya bu bölümde kalışın sürdürülmesi;
• dış dünyayla iletişimin kısıtlanması;
• bir çocuğun kurumda kalmasına izin verilmemesi veya verilen iznin geri alınması;
• bir hakkın başka şekillerde kısıtlanması;
• o sırada kesintisiz olarak bir haftadan uzun sürmüş olan verlof (kurumdan geçici ayrılma izni) hakkının geri alınması;
• proefverlof (deneme amaçlı kurum dışına çıkış izni) hakkının geri alınması.

Bazı tedbirlerde önce bir bekleme süresi geçerlidir (Bvt madde 57): hareket özgürlüğünün kısıtlanmasında bir hafta, separatie (özel bir tecrit odasına yerleştirme) durumunda bir gün ve afzondering (diğer kişilerden ayrı bir odada tutma) durumunda iki gün. Separatie ve afzondering, kişinin ayrı tutulduğu uygulamalardır. Separatie veya afzondering süresinin uzatılmasına ve kamerayla gözetime karşı da beklag mümkündür.

Bir personelin verdiği karar genellikle kurum müdürünün kararı sayılır. Karar vermeyi reddetmeye karşı da şikâyette bulunulabilir. Buna karşılık, görev kapsamı dışındaki davranışlar beklag konusu olabilecek bir karar oluşturmaz.

Genel tedbirlere karşı kural olarak beklag mümkün değildir. Kişisel durumunuz farklı bir değerlendirmeyi haklı kılıyorsa veya bir istisna talebiniz reddedilmişse istisna söz konusu olabilir. RSJ (ceza infazı ve gençlerin korunması alanında itirazları inceleyen kurul), koronavirüs tedbirleriyle ilgili olarak bunu doğrulamıştır (R-20/7098/TA ve 21/22515/TA).

Şikâyet başvurusu ve arabuluculuk

Şikâyetinizi, kararın alındığı kurumun beklagcommissie (kurum kararlarına karşı şikâyetleri inceleyen komisyon) sekreterine yazılı olarak sunun. Hangi karara, neden karşı çıktığınızı açıkça anlatın. Zorunlu bir başvuru formu yoktur. Yeterince Hollandaca bilmeyen kişiler başka bir dil kullanabilir (Bvt madde 58).

Başvuru süresi, kararı öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gündür. Geçerli bir neden olmadan geç başvurmak, niet-ontvankelijkheid (başvurunun usulden kabul edilemez bulunması) sonucunu doğurur: komisyon bu durumda şikâyetin içeriğini incelemez. Sorunu önce kendi başınıza çözmeye çalışmış olmanız, gecikme için geçerli bir neden olabilir (RSJ 16/1181/TA). Başvurmak için kurumdan ayrılmayı da beklemeyin.

Size yönelik muamele veya kurumun zorgplicht (bakım ve gözetim yükümlülüğü) kapsamındaki görevlerini yerine getirme biçimi hakkında commissie van toezicht (kurum denetim komisyonu) aracılığıyla bemiddeling (arabuluculuk) talep edebilirsiniz (Bvt madde 55). Örneğin yemeklerin verilme saati gibi zorgplicht uygulamalarına karşı beklag mümkün değildir (Bvt madde 56 fıkra 4).

Arabuluculuk, beklag yolunun da açık olduğu bir kararla ilgiliyse bu talebi de yedi gün içinde yapın. Komisyon dört hafta içinde çözüm bulmayı amaçlar. Arabuluculuk yapan üye, daha sonra aynı şikâyeti inceleyen beklagcommissie içinde yer alamaz.

İnceleme, deliller ve yürütmenin durdurulması

Beklagcommissie, commissie van toezicht üyelerinden üç kişiden oluşur; basit dosyalar tek bir beklagrechter (şikâyeti inceleyen hâkim) tarafından ele alınabilir (Bvt madde 59). Kurum müdürünün yanıtı size iletilir ve genellikle kamuya kapalı bir duruşmada görüşünüzü açıklayabilirsiniz. Rechtsbijstand (hukuki yardım) alabilir veya izin verilirse bir vertrouwenspersoon (güvendiğiniz destek kişisi) tarafından desteklenebilirsiniz. Gerektiğinde tercüman görevlendirilir (Bvt madde 60–62).

Komisyon tanıkları dinleyebilir ve kamera kayıtlarını izleyebilir. Kamera kayıtlarına dayanan bir cezada, bu kayıtların inceleme için erişilebilir tutulması gerekir. RSJ 07/1466/GA kararında, suçlama tamamen kaybolmuş kayıtlara dayandığı için karar geçerliliğini koruyamamıştır. Her dosyada kamera kaydı gerekli değildir: yeterince açık bir yazılı rapor yeterli olabilir.

Karşı çıktığınız kararın geçici olarak uygulanmamasını mı istiyorsunuz? Şikâyetinizin yanında, Bvt madde 64 uyarınca Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) (Ceza İnfazı ve Gençlerin Korunması Kurulu) bünyesindeki beroepscommissie (itiraz komisyonu) başkanına ayrı bir schorsingsverzoek (yürütmenin durdurulması talebi) sunun.

Karar ve beroep

Komisyon, başvuruyu aldıktan sonra dört hafta içinde karar vermelidir. Özel durumlarda bu süre en fazla dört hafta uzatılabilir (Bvt madde 65).

Şikâyet niet-ontvankelijk (usulden kabul edilemez), ongegrond (esastan haksız) veya gegrond (haklı) bulunabilir. Gegrond, kararın yürürlükteki kurallara aykırı olduğu veya ilgili menfaatler tartıldıktan sonra makul ya da hakkaniyete uygun bulunmadığı anlamına gelir. Komisyon kararı iptal edebilir, yerine başka bir karar verebilir veya yeni bir karar alınmasını isteyebilir. Sonuçlar artık giderilemiyorsa, gerektiğinde para şeklinde bir tegemoetkoming (telafi) sağlanabilir (Bvt madde 66).

Siz ve kurum müdürü, kararın alınmasından veya sözlü olarak bildirilmesinden itibaren yedi gün içinde RSJ'ye beroep başvurusunda bulunabilirsiniz (Bvt madde 67). Beroep, hükmedilen bir tegemoetkoming dışında, kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilebilir. Yalnızca karar verilmemiş olmasına karşı beroep mümkün değildir (RSJ 21/24699/TA).

Ruh sağlığı hizmetleri: Wvggz

Wvggz, ciddi zarara yol açan ruhsal bozukluklarda zorunlu bakım ve tedaviyi düzenler. Wvggz madde 3:3 uyarınca gönüllü hizmet seçeneklerinin bulunmaması, daha az külfetli ve etkili bir alternatifin olmaması, hizmetin amaçla orantılı olması ve etkili olmasının beklenmesi gerekir.

Zorunlu bakım ve tedavi, zorgmachtiging (mahkemenin zorunlu bakım ve tedavi izni) veya crisismaatregel (kriz durumunda uygulanan acil tedbir) temelinde uygulanabilir. İlk zorgmachtiging en fazla altı ay, onu izleyen izin ise en fazla bir yıl sürer (Wvggz madde 6:5). Ceza hâkimi de, örneğin tbs süresini uzatmadığında, medeni hukuk kapsamında bir zorgmachtiging verebilir (Wfz madde 2.3).

Hangi konularda şikâyette bulunabilirsiniz?

Wvggz madde 10:3, klachtencommissie (şikâyet komisyonu) tarafından incelenebilecek konuları belirtir. Bunlar arasında şunlar bulunur:

• bakım ve tedaviyle ilgili menfaatlerinizi kendinizin yeterince değerlendiremediği yönündeki karar;
• tedaviye ilişkin anlaşmaların kaydedildiği zelfbindingsverklaring (kişinin önceden belirlediği koşullarda zorunlu tedaviyi kabul ettiği beyan);
• polis memuruna ilişkin şikâyetler dışında, crisismaatregel öncesinde uygulanan geçici zorunlu bakım ve tedavi;
• dosya yönetimi ve gizlilik;
• zorunlu bakım ve tedavinin uygulanması ve buna ilişkin koşullar;
• ek geçici zorunlu bakım ve tedavi, bunun süresi ve ilgili usul şartları;
• yasak veya tehlikeli eşyaların aranması ve kurum içi kurallar;
• bakım ve tedavi sorumluluğunun devri;
• zorunlu bakım ve tedaviye geçici ara verilmesi, sona erdirme koşulları ve değerlendirilmesi;
• zorgverantwoordelijke (bakım ve tedaviden sorumlu kişi) atanması, zorgplan (bakım ve tedavi planı) ve tedavi koşulları;
• zorgplan dışındaki acil tedbirler ve ziyaret kısıtlamaları.

Şikâyet usulü, zorgmachtiging veya crisismaatregel kararının içeriğine doğrudan karşı çıkmak için kullanılamaz. Böyle bir şikâyet niet-ontvankelijk sayılır (Wvggz madde 10:6 fıkra 2).

Zihinsel engellilik ve psikogeriatri: Wzd

Wzd, zihinsel engellilik veya demans gibi psikogeriatrik hastalıklarda onvrijwillige zorg (rıza dışı bakım ve tedavi) uygulamasını düzenler. Bu, kendi kararlarını verebilen bir kişinin kabul etmediği hizmetleri kapsayabileceği gibi, karar veremeyen bir kişinin karşı koymasını veya temsilcisinin onay vermemesini de kapsayabilir.

Zorunlu yatış, rechterlijke machtiging (mahkeme izni) veya kriz durumunda beschikking tot inbewaringstelling (acil zorunlu yatış kararı) temelinde yapılabilir. Yatış, ciddi zararı önlemek için gerekli ve uygun olmalı; daha az müdahaleci seçenekler bulunmamalıdır (Wzd madde 26 ve 27).

Wzd madde 55, şu konularda şikâyet olanağı sunar:

• kendi menfaatlerinizi değerlendirip değerlendiremediğinizin incelenmesi;
• zorgplan içindeki onvrijwillige zorg ve bunun uygulanması;
• öngörülmeyen durumlarda bakım ve tedavi;
• onvrijwillige zorg ile ilgili dosya yönetimi;
• verlof ve taburculuk.

Yatış kararı, yatış ve kurumda kalış için verilen rechterlijke machtiging veya inbewaringstelling kararının kendisi hakkındaki şikâyetlerin içeriği incelenmez (Wzd madde 56b fıkra 2).

Wvggz ve Wzd kapsamında şikâyet usulü

Siz, temsilciniz veya vefat eden kişinin geride kalan bir yakını, bağımsız klachtencommissie'ye yazılı ve gerekçeli şikâyette bulunabilirsiniz. Bu komisyon en az üç üyeden oluşur, üye sayısı tek sayıdır ve sağlık hizmeti sunucusu için çalışan kişiler komisyonda yer alamaz. Her iki kanunda da başvuru süresi sınırı yoktur.

Her iki taraf da dinlenebilir ve kendilerine destek olacak birini getirebilir. İnceleme, mahremiyet korunarak hizmet alan kişinin kolayca ulaşabileceği bir yerde yapılmalıdır.

Komisyon on dört gün içinde yazılı ve gerekçeli karar verir. Başvuru sırasında itiraz edilen kararın etkileri sona ermişse süre dört haftadır (Wvggz madde 10:5 ve Wzd madde 56a). Komisyon kararın yürütmesini durdurabilir, kararı iptal edebilir ve yeni bir karar alınmasını isteyebilir. Talep üzerine schadevergoeding (tazminat) ödenmesine de karar verebilir.

Karardan sonra veya karar zamanında verilmezse altı hafta içinde hâkime gerekçeli bir verzoekschrift (başvuru dilekçesi) gönderebilirsiniz. Hâkim dört hafta içinde karar verir; hoger beroep (bir üst mahkemeye başvuru) mümkün değildir (Wvggz madde 10:7 ve 10:9; Wzd madde 56c ve 56e).

Tbs hastalarıyla aynı klinikte kalmak bu başvuru yolunu değiştirmez. RSJ, Wvggz kapsamında kalan bir hastanın şikâyetlerinde Bvt-beklagcommissie'nin yetkili olmadığını doğrulamıştır (11 Aralık 2020, R-20/7920/TA ve R-20/7926/TA).

Sağlık hizmetlerine ilişkin genel şikâyetler: Wkkgz

Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) (sağlık hizmetlerinde kalite, şikâyet ve uyuşmazlıklar kanunu), yalnızca özel şikâyet yollarının uygulanmadığı konularda kullanılabilir. Dolayısıyla bu kanunla Pbw, Bvt, Wvggz veya Wzd hükümlerini devre dışı bırakamazsınız.

Hizmet alan kişi, temsilcisi veya vefat eden kişinin geride kalan bir yakını, sağlık hizmeti sunumu sırasındaki davranışlar hakkında yazılı şikâyette bulunabilir. Bir kişinin temsilci olarak tanınmasının reddedilmesi de şikâyet konusu olabilir (Wkkgz madde 14). Klachtenfunctionaris (şikâyet sorumlusu) ücretsiz danışmanlık verir ve görüşmelerin başlamasına yardımcı olabilir.

Sağlık hizmeti sunucusu dikkatli bir inceleme yapmalı ve altı hafta içinde değerlendirmesini, varsa alınacak tedbirleri ve bunların uygulanma süresini bildirmelidir (Wkkgz madde 16 ve 17).

Şikâyet usulüne uyulmuyorsa, sonuç yeterli bir çözüm sağlamıyorsa veya önce sağlık hizmeti sunucusuna şikâyette bulunmanız makul olarak beklenemiyorsa, ardından tanınmış bir geschilleninstantie (uyuşmazlık çözüm mercii) nezdinde başvuru yapılabilir. Bu merci bindend advies (tarafları bağlayan karar) verir ve en az €25.000 tutarına kadar tazminata hükmetme yetkisine sahiptir. Karar kural olarak altı ay içinde verilir (Wkkgz madde 20 ve 22).

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Önce zorgtitel türünüzü ve şikâyet etmek istediğiniz kararı kontrol edin. Kararı ne zaman öğrendiğinizi not edin; kararı ve yazışmaları saklayın. Özellikle Bvt kapsamındaki süreler kısadır.

Ne olduğunu, neden karara katılmadığınızı ve nasıl bir çözüm istediğinizi somut olarak açıklayın. Etkiler devam ediyorsa yürütmenin durdurulmasını da düşünün. Aileniz belgeleri düzenlemenize yardımcı olabilir; Wvggz, Wzd ve Wkkgz kapsamında temsilcilerin ve vefat eden kişinin geride kalan yakınlarının ayrıca kendi adlarına şikâyet olanakları da vardır.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü