GVM-maatregelen (riskli mahpuslara yönelik ek gözetim tedbirleri)

GVM, gedetineerden met een vlucht- en/of maatschappelijk risico (kaçma riski ve/veya toplumsal risk taşıyan mahpuslar) ifadesinin kısaltmasıdır. Bu mahpuslara, cezaevinin içinde ve dışında güvenliği korumak için ek gözetim ve kısıtlamalar uygulanabilir. GVM statüsü, her kısıtlamanın kendiliğinden haklı olduğu anlamına gelmez: müdür, hangi tedbirlerin gerekli olduğunu bizzat değerlendirmelidir.

Cezaevi sisteminde GVM

1 Kasım 2025 tarihinden beri GVM hakkında yeni bir circulaire (uygulama genelgesi) yürürlüktedir. Circulaire, uygulamaya ilişkin politika kurallarını içerir. Bu genelge, 8 Temmuz 2021 tarihli politikanın yerini alır ve iki grubu birbirinden ayırır:

• Risicogedetineerden (RG) (riskli mahpuslar): belirli güvenlik riskleri tespit edilen ve ek gözetim gerektirebilecek mahpuslar.
• Hoogrisicogedetineerden (HRG) (yüksek riskli mahpuslar): yüksek güvenlik riskleri nedeniyle, artırılmış veya ekstra güvenlik düzeyine sahip özel bir kuruma ya da bölüme yerleştirilen mahpuslar.

Birbirinden farklı kararlar söz konusudur: risk profilinin belirlenmesi, bir kuruma veya bölüme yerleştirme ve somut gözetim tedbirlerinin uygulanması. Bu kararların tamamını aynı görevli vermez.

Ne zaman risicogedetineerde olarak değerlendirilebilirsiniz?

Aşağıdaki durumlar, tek başına veya birlikte, RG statüsü verilmesine neden olabilir:

• kaçma veya kurum dışındaki kişiler tarafından kaçırılma tehlikesi;
• kişinin cezaevinden suç faaliyetlerini sürdürdüğüne ilişkin şüpheler;
• mahpusa yönelik veya mahpustan kaynaklanan suikast ya da tehdit riski;
• aşırılık yanlısı düşünceleri yayma tehlikesi;
• yönetimin ve personelin otoritesini zayıflatan davranışlar;
• mağdurlarla, yakınlarını kaybetmiş kişilerle, ceza adaleti veya infaz sürecinde çalışanlarla ya da medyayla izinsiz temaslar ve sosyal medyada görünürlük;
• toplumda büyük tepki ve huzursuzluk yaratan, hukuk düzenini sarsan bir suçtan şüpheli olmak veya hüküm giymiş olmak.

Dolayısıyla bu politika, mahpusun kendisinin korunmasını da kapsar. Yalnızca kişinin başkalarına zarar verme riski rol oynamaz.

Kişiye özel değerlendirme

Değerlendirmede mahpusun yaşam geçmişi de dikkate alınır. Üç unsur incelenir:

• Motivasyon: diğer hususların yanı sıra kalan ceza süresi, olası sonraki cezalar, sınır dışı edilme, sosyal çevre, suç geçmişi ve suç faaliyetlerinin sürdüğüne ilişkin işaretler. Önceki kaçma girişimleri, tehditler, aşırılık yanlısı ifadeler ve istenmeyen temaslar da dikkate alınabilir.
• İmkânlar: örneğin bir riskin gerçekleşmesini sağlayabilecek para ve bağlantılar.
• Güç: bir suç örgütü veya iş birliği ağı içindeki konum, rol ve statü. Kişinin kurum içindeki konumu da bu konuda ipuçları verebilir.

Suç faaliyetlerine yapılan genel bir atıf, bu kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Risk profilinizi ve yerleştirileceğiniz yeri kim belirler?

Selectiefunctionaris (seçim ve yerleştirme yetkilisi), GRIP (mahpuslara ilişkin adli bilgi birimi) ve ORG (riskli mahpusları değerlendirme kurulu)

Selectiefunctionaris, cezaevine ilk yerleştirmede bir risk profili belirler. Bunun dayanağı, Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (Rspog) (mahpusların seçimi, yerleştirilmesi ve nakline ilişkin yönetmelik) madde 22'dir. Bu süreçte, diğer kaynakların yanı sıra Openbaar Ministerie (savcılık) ve Gedetineerden Recherche Informatie Punt (GRIP) bilgileri kullanılır.

GRIP, polisin Landelijke Eenheid (ulusal polis birimi) bünyesindedir. Farklı kaynaklardan bilgi toplar ve polis, DJI (ceza infaz kurumlarından sorumlu kurum) ve Openbaar Ministerie arasındaki bilgi akışını birleştirir.

Ulusal Overleg Risico-gedetineerden (ORG), hem mahpustan kaynaklanan riskleri hem de mahpusun maruz kaldığı riskleri değerlendirir. Risk profili, uygun kurum ve gerekli gözetim tedbirleri hakkında tavsiyede bulunur. Mahpusların birlikte bulunmasının sakıncalı olabileceği durumlar da dikkate alınır.

ORG'de, bir başkan ve sekreterin yanı sıra Landelijk Bureau Inlichtingen en Veiligheid (ulusal istihbarat ve güvenlik bürosu), DIZ (bireysel yerleştirme birimi), GRIP ve Openbaar Ministerie temsilcileri ile artırılmış veya ekstra güvenlikli kurumların iki müdürü yer alır. Kurul, GW/VB (cezaevi sistemi ve yabancıların gözetimi birimleri) bölüm müdürlerinin görevlendirmesiyle çalışır.

Selectiefunctionaris, bakan adına risk profiline karar verir ve bunun için kişiye özel bir menfaat değerlendirmesi yapar. Yerleştirme, Rspog madde 24 ve 25'e dayanır.

RG ve HRG nerede kalır?

RG statüsü, normal güvenlikli bir kurumda veya sınırlı güvenlikli bir bölümde kalmaya engel değildir. Buralarda kurum içinde ek gözetim yeterli olabilir.

HRG, risklere uygun olanaklara ve güvenliğe sahip özel bir ortama yerleştirilir. Bunlar şunlardır:

• bir Afdeling voor Intensief Toezicht (AIT) (yoğun gözetim bölümü);
• bir afdeling voor beheersproblematische gedetineerden (BPG) (yönetim açısından sorun yaratan mahpuslar bölümü);
• bir terroristenafdeling (TA) (terör suçlarıyla bağlantılı mahpuslar bölümü);
• bir Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) (cezaevi psikiyatri merkezi) içinde bu amaçla ayrılmış bir kısım;
• Extra Beveiligde Inrichting (EBI) (ekstra güvenlikli ceza infaz kurumu).

Mahpus, ilgili kurumun veya bölümün yerleştirme ölçütlerini karşılamalıdır. Selectiefunctionaris, gerektiğinde ORG ve selectie-adviescommissie AIT/EBI (AIT/EBI yerleştirme danışma komisyonu) tavsiyesini aldıktan sonra karar verir. Yerleştirmeden sonra HRG üzerindeki gözetim, ORG dışındaki toplantılarda ele alınır.

Müdür hangi GVM-maatregelen tedbirlerini uygulayabilir?

Somut tedbirlere müdür karar verir. ORG'nin tavsiyesi önemli ağırlık taşır, ancak müdürün kendi değerlendirmesini yapma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yetkiler, diğer düzenlemelerin yanı sıra Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ceza infazının temel ilkeleri kanunu) hükümlerine dayanır. Pbw madde 3, kurumun yönetimine ilişkin sorumluluğu düzenler. Pbw madde 5 fıkra 3, müdüre düzen ve güvenlik için emir verme yetkisi tanır.

Olası tedbirler, diğerlerinin yanı sıra şunları kapsar:

• dış dünyayla iletişimin gözetimi;
• gözetimsiz ziyarete izin verilmemesi;
• belirli bir bölüme yerleştirme;
• çok kişilik bir hücrede kalmaya uygun bulunmama;
• kurum içindeki hareket özgürlüğünün kısıtlanması;
• ordemaatregelen (düzeni koruma tedbirleri).

Müdür, gerekli tedbirlerin birbiriyle uyumlu bir bütün oluşturmasını, uygulanmasını ve etkileri hakkında rapor hazırlanmasını sağlamalıdır.

Dinleme, gerekçelendirme ve yazılı bildirim

Karar sürecinde, diğer güvencelerin yanı sıra Pbw'nin onuncu bölümündeki güvenceler geçerlidir. Müdür, önceden sizi dinlemelidir: karar verilmeden önce görüşünüzü açıklama fırsatı bulursunuz. Kanunun gerektirdiği durumlarda karar, ikna edici bir gerekçe içermelidir. Uygulanan tedbirler size yazılı olarak bildirilir.

Değerlendirme, kişisel durumunuza ilişkin olmalıdır. Risk ile seçilen kısıtlamalar arasındaki bağlantı, davranışlarınız ve kurumdaki fiilî koşullar önemlidir. Müdür ayrıca, beklag veya beroep (şikâyet kararı için üst mercie başvuru) sürecinde itirazlarınızın içeriğine yanıt vermelidir.

Yeniden değerlendirme ve nakil

RG, 3, 6 veya 12 ay sonra ORG'de yeniden değerlendirilir. Bu değerlendirmede tedbirlerin işe yarayıp yaramadığı, izlemeye devam edilmesinin gerekip gerekmediği ve tedbirlerin sürdürülüp sürdürülmeyeceği incelenir. AIT, TA, BPG, PPC ve EBI'deki HRG için ayrı toplantılar yapılır.

Aylık değerlendirme zorunlu mu?

Önceki politika döneminde aylık değerlendirme hakkında farklı kararlar verilmiştir. 5 Mayıs 2022'de bir beklagcommissie (şikâyet komisyonu), 2021'deki politika değişikliğinden sonra müdürün her ay açıkça anlaşılabilir bir menfaat değerlendirmesi yapmak ve bu amaçla mahpusu dinlemek veya yazılı olarak bilgilendirmek zorunda olmadığına karar verdi (KC2022/015).

Başka bir beklagcommissie, 1 Ağustos 2022'de farklı bir sonuca vardı. Bu komisyona göre içtihat, hâlâ aylık ve açıkça anlaşılabilir bir değerlendirme gerektiriyordu. Mahpusun dinlenmemesi ve yazılı olarak bilgilendirilmemesi nedeniyle şikâyet haklı bulundu, ancak tegemoetkoming (telafi ödemesi) verilmedi (KC2022/023). Bu eski kararlar, ORG'nin günümüzde yaptığı yeniden değerlendirmeden ayrı ele alınmalıdır.

Başka bir kurum kendi kararını vermelidir

RSJ'ye (ceza adaletinin uygulanması ve çocukların korunması alanındaki danışma ve itiraz kurulu) göre, nakilden sonra mevcut GVM-maatregelen tedbirlerinin devralınması, tedbirlerde hiçbir değişiklik olmasa bile yeni bir karardır. Yeni müdür, önceden sizi dinlemeli ve menfaatlerinizi bağımsız olarak değerlendirmelidir. Bu karara karşı şikâyette bulunabilirsiniz (RSJ 3 Şubat 2023, 22/26660/GA).

GVM-maatregelen hakkında şikâyette bulunma

Selectiefunctionaris tarafından RG veya HRG statüsü verilmesine karşı bezwaar (idari itiraz) veya beroep yolu açık değildir. Ancak müdürün somut gözetim tedbirlerine karşı Pbw madde 60 uyarınca beklag başvurusunda bulunabilirsiniz. Bu tedbirler hakkında beroep başvurusu da mümkündür.

Değerlendirmede temel soru, müdürün ilgili menfaatleri tartıp tartmadığı ve kısıtlamaların makul ve hakkaniyete uygun olup olmadığıdır. Bu, tedbirlerin fiilî koşullar ışığında haklı olması gerektiği anlamına gelir. RSJ, örneğin kişiye özel bir değerlendirme yapılmadığında veya mahpus önceden dinlenmediğinde şikâyetleri haklı bulmuş ve schorsingsverzoeken (kararın uygulanmasını askıya alma talepleri) kabul etmiştir.

Bu konudaki ilgili kararlar, RSJ 1 Ağustos 2024, 23/38160/GA ve 23/38229/GA ile RSJ 8 Nisan 2026, 25/46170/GA kararlarıdır. Gözetim tedbirleriyle ilgili bir şikâyet haklı bulunduğunda beroepscommissie (üst başvuru komisyonu) genellikle €50 tutarında tegemoetkoming verir. Bu tutar garanti değildir.

İçtihat ne gösteriyor?

Bir tehdidin gözle görülür bir olaya yol açmış olması şart değildir. 19 Mart 2025'te bir uzatma kararı geçerliliğini korudu; çünkü GRIP bilgileri, doğrudan görünür olmasa da mevcut bir tehdide işaret etmeye devam ediyordu. Mahpus önceden dinlenmişti ve müdür, güvenlik menfaatlerini mahpusun menfaatleriyle bizzat karşılaştırarak değerlendirmişti (KC2025/012).

Değerlendirme, beroep aşamasında farklı sonuçlanabilir. KC2023/025 kararında beklagcommissie, suikast tehlikesi hakkındaki bilgileri yeterince somut bulmadı ve €100 ödenmesine karar verdi. Beroepscommissie ise Openbaar Ministerie tarafından bilinen somut bir tehlike bulunmamasına rağmen, gerçek ve devam eden bir tehlikenin varlığını inandırıcı buldu. Müdürün beroep başvurusu kabul edildi.

Değerlendirme denetlenebilir olmalıdır. KC2019/008 kararında GRIP bilgileri, müdürün görüşü ve mahpusun verdiği bilgiler yeterince açık değildi. Şikâyet kabul edildi ve €35 tegemoetkoming verildi. Ayrı tutulma ve uzatma kararları hakkındaki eski kararlar da yazılı olarak kaydedilmiş, kişiye özel bir değerlendirmenin gerekliliğini vurgular.

Kurum içi bir risk listesi, kısıtlamalar için tek başına gerekçe değildir. Ek hücre aramaları, ilave gerekçe olmadan yalnızca kurum içi GBR-lijst (kurum içi risk listesi) üzerinde yer almaya dayandırılamazdı (KC2017/030).

Koruma, ziyaret düzeninin değiştirilmesini de gerektirebilir. Ayrı bir odada bireysel ziyaretin reddedilmesi yeterince gerekçelendirilmemişti. Mahpus, korktuğu için normal ziyaretleri kabul etmemişti. Şikâyeti kabul edildi ve €150 tegemoetkoming verildi (KC2021/019).

GVM statüsü için civiele rechter önüne gitme

Çeşitli davalarda mahpuslar, civiele rechter'den (hukuk mahkemesi hâkimi) GVM listesindeki kayıtlarının kaldırılmasını istedi. Kort geding (acil ve geçici hukuki koruma yargılaması) kapsamında inceleme sınırlıdır: hâkim, kararın makul olarak verilip verilemeyeceğini değerlendirir.

ECLI:NL:RBDHA:2022:6674 kararında listeye alınma işleminin geri alınması gerekti. Uzun süre saklandığı iddiası yeterince desteklenmemişti: yetkililer kişinin yurt dışındaki ikamet adresini biliyordu ve mahpus kendi adını ve pasaportunu kullanıyordu. Ayrıca, başka birinin telefon kartıyla birden fazla kez arama yaptığı da inandırıcı biçimde ortaya konmamıştı.

ECLI:NL:RBDHA:2024:2169 kararında ise statü devam etti. Kaçma ve kaçırılma planları, suç bağlantıları ve mali imkânlar hakkındaki bilgiler kararı destekliyordu. İki yıl boyunca hiçbir olay yaşanmamış olması, riskin ortadan kalktığı anlamına gelmiyordu.

Diğer kararlar ek yol gösterici noktalar sunar:

• İntikam tehdidi bir gerekçe olabilir: mahpusun kendisine yönelik tehlike, toplumsal bir risk oluşturabilir (ECLI:NL:RBDHA:2018:5403).
• Yurt dışından gelen bilgiler dikkate alınabilir: yabancı makamların verdiği bilgiler, başlangıçta listeye alınmayı haklı kılmıştı, ancak bunun sürekli devamını destekleyemezdi (ECLI:NL:RBDHA:2017:8014).
• Risk, kanıtlanmış suç faaliyetiyle aynı şey değildir: suç faaliyetlerinin sürdüğüne ilişkin somut işaretler yeterli olabilir. Ele geçirilen dijital iletişim araçları ve cezaevinden kurulan temaslar böyle bir duruma örnekti (ECLI:NL:RBDHA:2015:15920 ve 2020 tarihli istinaf mahkemesi kararı).

Bu sizin için ne anlama gelir?

İtirazlarınızı somut karara ve kararın günlük yaşamınıza etkilerine yöneltin:

• Yazılı bildirimi kontrol edin. Hangi tedbirler uygulanıyor ve her tedbir hangi riski azaltmayı amaçlıyor?
• Kişisel koşullarınızı bildirin. Davranışlarınızı, varsa yanlış bilgileri ve ziyaretler ile aile iletişimi üzerindeki etkileri belirtin.
• Dinlenme hakkınıza dikkat edin. Görüşünüz, sonuç kesinleştikten sonra değil, karardan önce değerlendirmeye alınabilmelidir.
• Uzatma durumunda güncel gerekliliği sorun. Olay yaşanmaması tedbirleri kendiliğinden sona erdirmez, ancak devam kararı uygun bir değerlendirmeye dayanmalıdır.
• Nakilden sonra yeni bir karar verilip verilmediğini kontrol edin. Yeni müdür, tedbirleri otomatik olarak sürdürmekle yetinemez.

Bu süreçte risk statünüz ile müdürün uyguladığı tedbirleri her zaman birbirinden ayırın. Bunlara karşı başvurulabilecek yollar farklıdır.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü