Meerpersoonscelgebruik (bir hücrenin birden fazla kişi tarafından kullanılması)

Bir hücreyi paylaşmak mahremiyetinizi, huzurunuzu ve güvenliğinizi etkiler. Müdür sizi paylaşımlı bir hücreye yerleştirebilir, ancak buna uygun olup olmadığınızı ve koşulları dikkate almak zorundadır. Onayınız her zaman gerekli değildir; fakat somut sağlık sorunları veya başka itirazlar, birlikte yerleştirmeden vazgeçilmesi için gerekçe olabilir.

Gevangeniswezen (cezaevi sistemi): hangi durumlarda bir hücreyi paylaşabilirsiniz?

Genellikle MPC olarak kısaltılan meerpersoonscel, birden fazla mahpusun kaldığı yaşam alanıdır. İki kişilik hücrelerin yanında altı kişilik hücreler de vardır. Tek kişilik hücreye eenpersoonscel, kısaca EPC de denir.

Temel yaklaşım, uygun olmadığı değerlendirilmedikçe her mahpusun paylaşımlı bir hücreye yerleştirilebilmesidir. Bunun ölçütleri, Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ceza infazının temel esaslarını düzenleyen kanun) madde 19 fıkra 2 uyarınca Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (mahpusların seçimi, yerleştirilmesi ve nakline ilişkin yönetmelik), bundan sonra Regeling Spog, içinde ayrıntılandırılmıştır.

Birlikte yerleştirmeye yönelik itirazlar

Regeling Spog madde 11a fıkra 2, yerleştirmenin uygun olmadığını gösterebilecek durumları sıralar. Bunlara *contra-indicaties* (birlikte yerleştirmeye engel olabilecek durumlar) denir:

• ruhsal sorunlar;
• bağımlılık sorunları;
• sağlık durumu;
• davranış sorunları;
• işlenen suçun arka planı;
• uygulanmış kısıtlamalar.

Bu durumlar, paylaşımlı hücreye yerleştirmenin otomatik olarak yasak olduğu anlamına gelmez. Bunlar, kişiye özel değerlendirmede dikkate alınması gereken etkenlerdir. Ağırlıkları ve önemleri kişiden kişiye değişebilir.

Bu nedenle somut bir itiraz önemlidir: Hangi sorunlarınız var ve bunlar hücre paylaşımını sizin için neden uygunsuz kılıyor? Başka bir kurumda daha önce belirlenmiş bir contra-indicatie, ek inceleme yapılmasını gerektirebilir.

Hücre arkadaşınız kim olacak?

Paylaşımlı bir hücreye uygun olmak ile kiminle yerleştirileceğiniz ayrı konulardır. Müdür, hücre arkadaşınızı seçerken tercihinizi, yaşınızı, dilinizi ve kültürel veya etnik geçmişinizi dikkate alabilir. Bu etkenler Regeling Spog madde 11a'da contra-indicaties olarak yer almaz; bunların nasıl değerlendirileceği müdüre bağlıdır.

Sigara içmeyen biri, buna itiraz ediyorsa kural olarak sigara içen biriyle birlikte yerleştirilmez. Bu nedenle bu itirazın özellikle dikkate alınması gerekir.

Hücre hangi şartları karşılamalıdır?

Regeling eisen verblijfsruimte penitentiaire inrichtingen (Revpi) (ceza infaz kurumlarındaki yaşam alanlarına ilişkin şartlar yönetmeliği), paylaşımlı hücreler için şartlar belirler. Revpi madde 10 fıkra 2 uyarınca iki kişilik bir hücrede şunlar bulunmalıdır:

• en az iki sandalye;
• her mahpus için ayrı bir yatak yeri;
• her mahpus için kilitlenebilir bir eşya dolabı.

İki kişilik bir hücrenin tek kişilik bir hücreden daha büyük olması gerekmez. Revpi madde 3'teki asgari ölçülere sahip bir hücrede en fazla iki mahpus kalabilir. Uygulamada bunun için ranza kullanılır.

İkiden fazla kişi için tasarlanmış hücrelerde Revpi madde 12a'nın şartları geçerlidir. Dolayısıyla kalan kişi sayısı, mekânın karşılaması gereken şartlar açısından önemlidir.

Mahremiyet ve uluslararası insan hakları

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi), mahpuslara genel bir tek kişilik hücre hakkı tanımaz. Ancak bir hücreyi paylaştığınızda da insan hakları geçerliliğini korur.

EVRM madde 3, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleyi yasaklar. Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) (Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme) madde 7 de böyle bir yasak içerir. Aşırı kalabalık, yetersiz yatak sayısı, kötü havalandırma ve tuvalet kullanımında yetersiz mahremiyet bu açıdan etkili olabilir.

Koşullar ne zaman aşağılayıcı hâle gelir?

Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi), 15 Temmuz 2002 tarihli *Kalashnikov/Rusland* kararında çok ağır bir durumu değerlendirdi. 17 ile 20,8 m² arasındaki sekiz kişilik bir hücrede 18 ila 24 kişi kalıyordu. Yataklar yetersizdi, havalandırma kötüydü, sigara içilmesine izin veriliyordu ve tuvalet açıkta bulunuyordu. Mahpus yıllarca bu koşullarda kalmış ve sağlığı zarar görmüştü. Mahkeme, EVRM madde 3'ün ihlal edildiğine karar verdi.

Ayrıca EVRM madde 8 ve IVBPR madde 17, özel hayatı korur. Birlikte yerleştirmede de bunun dikkate alınması gerekir. EVRM madde 8, mahremiyetin kısıtlanmasına yalnızca belirli şartlarla izin verir. Bunlar arasında yasal bir dayanağın bulunması ve maddede belirtilen menfaatlerden biri için kısıtlamanın gerekli olması yer alır.

Avrupa cezaevi kuralları

European Prison Rules (Avrupa Cezaevi Kuralları), Raad van Europa (Avrupa Konseyi) tarafından hazırlanmış tavsiyelerdir; doğrudan bağlayıcı mevzuat değildir. 18.5, 18.6 ve 18.7 numaralı kurallar, paylaşımın daha uygun olduğu durumlar dışında ayrı bir uyuma alanını esas alır. Paylaşımlı bir alan bu kullanıma uygun olmalı ve kalan kişiler birbirleriyle uyumlu olmalıdır. Mümkün olduğu ölçüde mahpuslara önceden seçim yapma imkânı verilmelidir.

Dolayısıyla bu tavsiyeler, paylaşımlı bir hücreyi reddetmek için mutlak bir hak vermez.

Paylaşımlı bir hücreye yerleştirilmeyi reddederseniz ne olur?

Yerleştirme yalnızca gönüllülük esasına dayanmaz. Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) (ceza infazı ve gençlerin korunması alanında karar veren kurul), paylaşımlı bir hücreye gitmeyi veya orada kalmayı reddetmenin Pbw madde 50 fıkra 1 uyarınca cezalandırılabileceğine karar vermiştir. Müdür bunun için disciplinaire straf (kurum içi disiplin cezası) uygulayabilir.

Bu durum, diğerlerinin yanı sıra RSJ'nin 5 Ocak 2022 tarihli R-20/7109/GA ve 12 Nisan 2023 tarihli 22/28098/GA kararlarında görülür. Bu nedenle yalnızca tek başınıza kalmayı tercih ettiğiniz için reddetmek risksiz değildir. Tercihiniz ile birlikte yerleştirmenin sizin için uygun olmadığını gösteren somut nedenleri birbirinden ayırın.

Paylaşımlı bir hücrede yasak eşyalar

Paylaşımlı bir hücrede *contrabande* (yasak eşyalar) bulunursa ne olur? Bu durumda hücrede kalan herkes sorumlu tutulabilir ve disiplin cezası alabilir. Ancak hücrede kalan bir kişinin kusuru olmadığı açıkça anlaşılıyorsa durum farklıdır.

Bu yaklaşım, diğerlerinin yanı sıra RSJ'nin 18 Haziran 2021 tarihli R-20/6000/GA, 31 Ekim 2022 tarihli 21/23740/GA ve 7 Aralık 2023 tarihli 22/30175/GA kararlarında görülür.

Hücre arkadaşınızın eşyanın sahibi olduğunu söylemesi her zaman yeterli değildir. 22 Aralık 2022 tarihli KC 2023/005 kararına konu olan olayda, şikâyetçinin montunda bir iPhone bulunmuştu. Hücre arkadaşı telefonun kendisine ait olduğunu kabul etmişti. Buna rağmen yedi günlük strafcel (ceza hücresinde tutulma) cezası geçerli kaldı. Telefonun bulunduğu yer, şikâyetçinin telefondan haberdar olup olmadığına ilişkin beyanı ve telefonun kendisinden gizlendiğine dair açık bir beyanın bulunmaması değerlendirmede etkili oldu.

Dolayısıyla mesele yalnızca eşyanın kime ait olduğu değil, sizin bir kusurunuzun bulunup bulunmadığıdır.

Yerleştirme veya koşullar hakkında şikâyet

Paylaşımlı bir hücreye yerleştirilmeniz veya birlikte yerleştirme koşulları hakkında beklagcommissie (mahpusların şikâyetlerini inceleyen komisyon) nezdinde şikâyette bulunabilirsiniz. Somut bilgiler, kararın veya uygulamanın neden yeterli özenle yapılmadığını düşündüğünüzü açıklar. İki karar, müdürün zorgplicht (gerekli özeni gösterme ve koruma yükümlülüğü) kapsamında nasıl değerlendirildiğini gösterir.

Önceki sağlık itirazları yeterince araştırılmadı

30 Mart 2022 tarihli KC 2022/014 kararına konu olan olayda, bir mahpus JC Zaanstad'da (Zaanstad adli infaz merkezi) üç yıl tek başına kalmıştı. Kendi ifadesine göre bunun nedeni bir contra-indicatie bulunmasıydı. PI Nieuwegein'e (Nieuwegein ceza infaz kurumu) nakledildikten sonra bir psikologla görüşme talep etti.

Buna rağmen yeni kurum artık bir contra-indicatie bulunmadığına karar verdi. Mahpus, psikolog için hâlâ bekleme listesindeyken paylaşımlı bir hücreye yerleştirildi. Daha sonra JC Zaanstad'dan bir psikolog contra-indicatie bulunduğu sonucuna vardı ve mahpus yeniden tek kişilik hücreye yerleştirildi.

Beklagrechter (mahpus şikâyetini karara bağlayan merci), müdürün önce daha önceki contra-indicatie durumunu araştırması ve/veya bir psikoloğa danışması gerektiğine karar verdi. Müdür yeterli özeni göstermemişti. Şikâyet haklı bulundu ve mahpusa tegemoetkoming (telafi ödemesi) olarak € 30,00 verildi.

İtirazınıza rağmen sigara içen biriyle yerleştirilme

25 Temmuz 2024 tarihli KC 2024/018 kararına konu olan olayda, sigara içmeyen bir kişi itirazına rağmen sigara içen biriyle yerleştirilmişti. Yönetim bu durumu mümkün olduğunca çabuk sona erdirmek için hiçbir şey yapmamıştı.

Beklagcommissie, yönetimin zorgplicht yükümlülüğünü ihlal ettiğine karar verdi. Mahpusun şikâyet etmeye devam etmemesi bunu değiştirmedi. Müdahale edilmemesini haklı gösterebilecek istisnai koşullar ileri sürülmemişti. Şikâyet haklı bulundu ve € 7,50 ödenmesine karar verildi.

Bu tutarlar ilgili davalara özgüdür ve her hatalı birlikte yerleştirme için geçerli genel bir ödeme değildir.

Gevangeniswezen ve vreemdelingenbewaring (yabancıların idari gözetim altında tutulması): araştırmadan deneyimler

O dönemde faaliyet gösteren Inspectie voor de Sanctietoepassing (yaptırımların uygulanmasını denetleyen kurum), Eylül 2010'dan Ocak 2011 sonuna kadar cezaevlerinde ve vreemdelingenbewaring kapsamında paylaşımlı hücre kullanımını araştırdı. Rapor Nisan 2011'de yayımlandı.

Denetim kurumu hem avantajlar hem de dezavantajlar gördü. Özellikle kişinin kendi hücre arkadaşını seçebilmesi fark yaratıyordu: Seçim özgürlüğü olduğunda avantajlar daha sık öne çıkıyor ve hücrede kalanlar genellikle kendilerini güvende hissediyordu. Bu seçim imkânı olmadığında dezavantajlar daha belirginleşiyordu. Araştırma, paylaşımlı hücre kullanımından kaynaklanan önemli güvenlik risklerine işaret etmedi.

Bir kişiye ne kadar seçim imkânı tanındığı kuruma göre değişiyordu. Bazı kurumlar, örneğin ek ziyaret, boş zaman etkinliği, açık havaya çıkma veya spor imkânı ya da televizyon veya buzdolabı kiralama ücretinde indirimle birlikte yerleştirmeyi teşvik ediyordu. Bunlar yerel uygulamalardı, genel haklar değildi.

Denetim kurumu, sigara içmeyenlerin istekleri dışında sigara içenlerle yerleştirilmemesini tavsiye etti. Ayrıca kuruma göre, önce tıbbi veya psikomedikal personelin contra-indicaties bulunup bulunmadığını incelemesi gerekiyordu. O dönemde yeni gelenler sık sık doğrudan paylaşımlı bir hücreye yerleştiriliyordu; araştırma sırasında gözetim merkezlerinde bu, olağan uygulamaydı.

Koronavirüs krizi sırasında paylaşımlı hücreler

2020'den itibaren koronavirüs krizi sırasında, hücre arkadaşları her zaman 1,5 metre mesafe koruyamadığı için tartışmalar yaşandı. RSJ, iki mahpusun doğrudan bir aile olarak kabul edilebileceğini kabul etmedi. Bu, RSJ'nin 29 Nisan 2020 tarihli S-20/3503/SGA kararında görülür.

Müdür birlikte yerleştirmenin ek sağlık riski yaratmadığını veya çok az yarattığını açıklayabiliyorsa, yerleştirme kararının uygulanması geçici olarak durdurulmuyordu.

DJI (ceza infaz kurumlarından sorumlu hizmet birimi) o dönemde özel tedbirler uyguladı. Yeni mahpuslar en azından ilk sekiz gün tek başına kalıyordu. İlk sağlık değerlendirmesinde koronavirüs belirtilerine ve hastalığa karşı hassasiyete bakılıyordu. Hafif belirtiler varsa test yapılıyordu. Belirti göstermeyenler daha sonra bir hücreyi paylaşabiliyor; belirti gösterenler ise protokole göre izolasyona alınıyordu.

9 Şubat 2021'de dönemin bakanı, paylaşımlı hücre kullanımının büyük ölçüde azaldığını bildirdi. Bu tedbirler sayesinde paylaşımlı hücreleri kaldırmak için bir neden görmüyordu. Bunlar koronavirüs dönemine ait tedbirler ve değerlendirmelerdi.

Paylaşımlı hücre kullanımı nasıl gelişti?

2004'e kadar geleneksel yaklaşım, hücrede tek başına kalmaktı. Yabancılar ve bazen kısa süreli ceza alanlar ile para cezasını ödemediği veya taakstraf (kamu hizmeti cezası) kapsamında çalışmadığı için tutulanlar için istisnalar vardı. 2002'de Noodwet drugskoeriers (uyuşturucu kuryelerine ilişkin acil durum kanunu), Schiphol'de yakalanan uyuşturucu kaçakçılarının birlikte yerleştirilmesini mümkün kıldı.

Hücre yetersizliği nedeniyle kullanım 2004'te genişletildi. Pbw madde 19 fıkra 3'ün eski düzenlemesinin yürürlüğe girmesiyle, beperkte gemeenschap (ortak faaliyetlerin sınırlı olduğu infaz rejimi) kapsamında da paylaşımlı hücreler mümkün oldu.

Masterplan DJI 2013-2018 (DJI'nin 2013-2018 ana planı), bütçe kesintileri kapsamında 3.000'den fazla hücrenin paylaşımlı kullanımını hedefliyordu. Amaç, 2018 sonunda mahpusların yaklaşık yüzde 50'sini birlikte yerleştirmekti. Bu bir politika hedefiydi; dönem sonundaki gerçek doluluk durumuna ilişkin bir tespit değildi.

14 Mart 2023'te 8.963 mahpusun 6.187'si tek başına, 2.584'ü iki kişilik hücrelerde ve 192'si altı kişilik hücrelerde kalıyordu. Böylece yaklaşık yüzde 31'i paylaşımlı bir hücrede bulunuyordu.

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Koşulsuz bir tek kişilik hücre hakkınız yoktur. Ancak kişisel koşullarınızın ciddi biçimde değerlendirilmesi gerekir. Uygulamada şunları yapabilirsiniz:

• Somut sorunları belirtin. Hangi ruhsal, fiziksel veya başka koşulların birlikte yerleştirmeyi sizin için uygunsuz kıldığını açıklayın.
• Önceki değerlendirmelere dikkat çekin. Özellikle nakilden sonra, daha önce belirlenmiş bir contra-indicatie varsa bunu bildirin ve bu değerlendirmeden farklı bir karar alınmadan önce inceleme yapılmasını isteyin.
• Sigara dumanına itiraz edin. Sigara içmediğinizi ve sigara içen biriyle yerleştirilmek istemediğinizi açıkça belirtin.
• Hücre arkadaşı tercihinizi görüşün. Her zaman kendiniz seçemeseniz de tercihiniz dikkate alınabilir.
• Yasak eşyaları hafife almayın. Bu konuda size kusur yüklenirse, hücre arkadaşınızın eşyaları da ceza almanıza yol açabilir.
• Şikâyetinizi gerekçelendirin. Yerleştirme kararını, itirazlarınızı, varsa sağlık bilgilerinizi ve yönetimin bunlarla ilgili ne yaptığını açıklayın.

Gerekçeli bir itiraz, yalnızca reddetmekten farklıdır. Reddetmeniz hâlinde disiplin cezası alma riski vardır.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü