Üst programa geçiş ve alt programa düşürülme

Ceza infaz kurumunda kaldığınız sürede davranışlarınız, kurum içinde ne kadar etkinliğe katılabileceğinizi ve ne kadar serbestliğe sahip olacağınızı belirleyebilir. Promoveren (üst programa geçiş), daha kapsamlı olan plusprogramma’ya (genişletilmiş program) geçmeniz; degraderen (alt programa düşürülme) ise basisprogramma’ya (temel program) geri alınmanız anlamına gelir. Bu kararlar için davranış değerlendirmesi, kişisel koşullar ve yazılı gerekçeyle ilgili kurallar geçerlidir.

Ceza infaz sistemi: temel ve genişletilmiş program

Değerlendirme sistemi, Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (Rspog) (tutuklu ve hükümlülerin seçimi, yerleştirilmesi ve nakline ilişkin yönetmelik) içinde düzenlenmiştir. Mevcut değerlendirme çerçevesi 1 Ekim 2020’den beri geçerlidir ve istenen, istenmeyen ve kabul edilemez davranışları birbirinden ayırır.

Temel program

Temel program, gevangenis (hükümlülerin kaldığı cezaevi) ve huis van bewaring (tutukevi) içinde uygulanır. Program haftada 42,5 saati kapsar; bunun en az 22,5 saati etkinliklere ve ziyaretlere ayrılır. Etkinlik olmadığında hücrenizde kalırsınız. Bu süreler, Penitentiaire maatregel’in (ceza infaz kurumlarının işleyişine ilişkin düzenleme) 3. maddesinin ikinci fıkrasının a bendinde yer alır.

Genişletilmiş program

Genişletilmiş program yalnızca cezaevinde sunulur. Bu program haftada 59 saat etkinlik içerir ve temel programa ek olarak şunları kapsar:

• eğitim için ek olanaklar;
• nitelikli iş veya daha fazla serbestlik tanıyan işler;
• davranış değişikliğine yönelik etkinlikler;
• topluma dönüş için ek destek;
• etkinlik saatleriyle ilgili tercih belirtme olanakları.

Bunlar Rspog’un 1. maddesinin j bendine ve Penitentiaire maatregel’in 3. maddesinin ikinci fıkrasının b bendine dayanır.

Genişletilmiş program, verlof (kurum dışına çıkış izni), Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) (düşük güvenlikli bölüm) veya penitentiair programma (PP) (cezanın son bölümünün kurum dışında belirli şartlarla yürütüldüğü program) gibi daha fazla serbestliğe doğru ilk adımdır. Bunun için yalnızca karar anında genişletilmiş programda bulunmanız yeterli değildir: önceki davranışlarınız da dikkate alınır. 1 Ocak 2025’ten beri, tutukevinde geçirilen sürenin son altı haftadan önceki bölümü bu değerlendirmeye artık dahil edilmez.

Huis van bewaring: 2025’ten beri farklı kurallar

1 Ocak 2025’ten beri voorlopige hechtenis (yargılama sürecindeki tutukluluk) sırasında üst programa geçiş ve alt programa düşürülme için normalde altı haftada bir hazırlanan davranış raporları kaldırılmıştır. Bu değişiklik Rspog’un 1d maddesinin üçüncü fıkrasında ve 1e maddesinde düzenlenmiştir.

Cezaevine geçiş için ise davranışlarınız değerlendirilir. Mahkeme kararı kuruma ulaştığında ve bitiş tarihi belli olduğunda, casemanager (dosyanızı ve topluma dönüş sürecinizi takip eden görevli) bir selectieadvies (nakil için yerleştirme önerisi) hazırlar. Ardından, cezaevinde temel programa mı yoksa genişletilmiş programa mı alınacağınızı belirlemek için davranışlarınız görüşülür. Bu değerlendirmede tutukevindeki son altı hafta esas alınır.

Özel durumlar varsa, yerleştirme önerisinin sunulmasından altı hafta öncesinden fiilî nakle kadar olan dönem de değerlendirilir. İlgili özel durumlar detentie- en re-integratieplan’ınıza (kurumda kalış ve topluma yeniden katılım planı) kaydedilir. Bunlar bakım, güvenlik, topluma dönüş için temel koşullar veya sosyal çevrenizle ilgili olabilir.

Kimler sistemin dışında kalır?

Değerlendirme çerçevesi, ilke olarak cezaevinde kalan kişiler için geçerlidir. Tutukevinin ayrı konumunun yanı sıra, şu istisnalar da vardır:

• dokuzuncu veya onuncu haftadaki ikinci çok disiplinli toplantıdan önce serbest bırakılacak kişiler;
• haklarında Openbaar Ministerie (savcılık makamı) tarafından ISD-maatregel (sürekli suç işleyenlerin özel bir kuruma yerleştirilmesi tedbiri) talep edilen ve bu tedbir kapsamında kalan kişiler; ISD, Inrichting voor Stelselmatige Daders (sürekli suç işleyenlere yönelik kurum) anlamına gelir;
• Uitgebreid Beveiligde Inrichting’e (artırılmış güvenlikli kurum) yerleştirilenler; buna afdeling voor beheersproblematische gedetineerden (BPG) (kurum içinde yönetilmesi güç tutuklu ve hükümlüler bölümü) ve Terroristenafdeling (terör suçlarıyla ilgili tutuklu ve hükümlüler bölümü) dahildir;
• Extra Beveiligde Inrichting (çok yüksek güvenlikli kurum), Pieter Baan Centrum (adli psikiyatrik gözlem merkezi), Penitentiair Psychiatrisch Centrum (ceza infaz psikiyatri merkezi) veya Justitieel Medisch Centrum’da (adli tıp ve tedavi merkezi) kalanlar;
• arrestantenregime (yakalanarak kuruma getirilenlere uygulanan özel infaz rejimi) kapsamında kalanlar.

ISD bölümlerinde davranışlar farklı şekilde değerlendirilir. PI Leeuwarden (Leeuwarden Ceza İnfaz Kurumu) içindeki Afdeling Intensief Toezicht (yoğun gözetim bölümü) ise değerlendirme çerçevesinin dışında değildir. İstisnalar Rspog’un 1e maddesinde düzenlenmiştir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Kabul, plan ve toplantı

Kuruma geldiğinizde tarama, kabul ve süreç görüşmesi yapılır. Normalde temel programda başlarsınız. Zelfmelder (cezasını çekmek için kendiliğinden başvuran kişi), kuruma girişte üst programa geçirilir (Rspog, 1d maddesi, yedinci fıkra).

Dört hafta içinde, ilk multidisciplinair overleg (MDO) (farklı uzmanlık alanlarından görevlilerin katıldığı toplantı) sırasında kurumda kalış ve topluma yeniden katılım planınız belirlenir. Bu D&R-plan, kurumda kalışınız ve topluma dönüşünüz için hedefler ve yapılacak işlemler içerir. MDO’da farklı görevliler ilerlemenizi görüşür.

Daha sonra, diğerlerinin yanı sıra mentorunuz, dosya sorumlunuz, iş, eğitim ve spor görevlileri ile eğitmen rapor hazırlar. Toplantı döngüsü en fazla altı haftadır. Uzun süreli ve müebbet hapis cezası alanların durumu üç ayda bir görüşülür. Genel olarak, kalan cezası en az on yıl olan kişi uzun süreli hükümlü sayılır. Mentorunuz sonucu size bildirir.

Kararı kim verir?

Rspog’un 1d maddesinin birinci fıkrasına göre kararı müdür verir, MDO ise görüş bildirir. Ancak müdür bu yetkiyi, örneğin MDO’ya devredebilir. Bunlar, Penitentiaire beginselenwet’in (Pbw) (ceza infaz kurumlarındaki temel hak ve kuralları düzenleyen kanun) 5. maddesinin dördüncü fıkrasına göre yalnızca müdürün bizzat verebileceği kararlardan değildir.

Kişisel kapasiteniz dikkate alınır

Çaba göstermeniz beklenir, ancak değerlendirme yapabileceklerinize uygun olmalıdır. Örneğin hafif düzeyde zihinsel yetersizlik veya psikiyatrik bir rahatsızlık davranışlarınızı etkileyebilir. Hedefleriniz ve gerekiyorsa alacağınız destek buna göre ayarlanmalıdır.

Psycho-medisch overleg (PMO) (psikolojik ve tıbbi değerlendirme toplantısı) bu konuda müdüre görüş bildirebilir. Kabul bölümünde ve Extra Zorg Voorziening’de (ek bakım birimi) psikolog, PMO adına MDO’ya katılır; diğer bölümlerde bu, talep üzerine veya psikoloğun kendi girişimiyle olabilir.

Her şey yolunda gitmese bile üst programa geçiş için olumlu görüş verilebilir. Genel olarak olumlu bir gelişim göstermeniz veya istenmeyen davranışınızın kişisel koşullarınızdan kaynaklanması buna gerekçe olabilir.

Üst programa geçiş için nasıl davranmanız gerekir?

Rspog’un 1d maddesinin üçüncü fıkrası, cezaevine yerleştirildikten sonra altı hafta boyunca istenen davranışların gösterilmesini esas alır. Değerlendirme iki alanı kapsar: yeniden katılım ve topluma uyum, yani topluma dönüş için çalışmak ve kurumda kalış ve yaşam koşulları, yani günlük ortak yaşam.

İstenen davranışlar arasında şunlar vardır:

• inceleme ve kabul sürecinde iş birliği yapmak;
• D&R-plan’ınıza aktif katkıda bulunmak ve bu planı uygulamak;
• günlük programa katılmak ve çalışma faaliyetlerinde iş birliği yapmak;
• kurallara ve anlaşmalara uymak;
• davranışlarınız hakkında yapılan uyarı ve görüşmelere açık olmak;
• alkol veya uyuşturucu kullanmamak ve idrar testlerinde iş birliği yapmak.

Bu konularda iş birliği yapmamak, istenmeyen davranış olarak değerlendirilebilir. Ölçütler Rspog’un eklerinde yer alır: ek 1 tutuklu ve hükümlüler, ek 2 ise Vreemdelingenwet 2000’in (2000 tarihli Yabancılar Kanunu) 8. maddesi kapsamındaki yabancılar içindir.

Çalışmak zorunlu değildir. Ancak iş birliği yapmamanız, genişletilmiş program açısından sonuç doğurabilir. Topluma dönüşünüz için yeterli sorumluluk aldığınız başka bir şekilde anlaşılıyorsa, üst programa geçiş yine mümkündür. Bu, RSJ’nin (Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming; ceza uygulamaları ve gençlerin korunması alanında itirazları inceleyen kurul) 29 Ağustos 2022 ve 4 Nisan 2023 tarihli kararlarına dayanır.

Ayrıca yalnızca suçunuzu inkâr etmeniz, ilke olarak genişletilmiş programda kalmanızı reddetmek veya sizi alt programa düşürmek için yeterli değildir. Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), diğer kararlarının yanı sıra 28 Haziran 2022’de de bunu doğrulamıştır.

Kurum sizi ne zaman alt programa düşürebilir?

İstenmeyen davranış

Genişletilmiş programda istenen davranışları göstermezseniz, Rspog’un 1d maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılarak alt programa düşürülebilirsiniz. Müdür, hangi davranışın buna neden olduğunu somut olarak belirtmeli ve ilgili menfaatlerin nasıl tartıldığını anlaşılır biçimde açıklamalıdır.

Tek bir olayın her durumda yeterli olmadığını KC 2022/004 gösterir. Bir kişiye, hafif ve koşullu bir ceza verilen tek bir olay nedeniyle üst programa geçiş izni verilmemiştir. Bunun dışında davranışları olumludur. Beklagrechter (kurum kararlarına karşı şikâyetleri inceleyen merci), gerekçeyi yetersiz bulmuş ve € 45 tutarında telafi ödemesine karar vermiştir.

KC 2021/046 kararında, olası zihinsel yetersizlikler ve kişinin ne ölçüde kusurlu sayılabileceği konusunda açıklama bulunmamaktadır. Bu nedenle müdürün yeniden karar vermesi gerekmiştir.

Kabul edilemez davranış

Kabul edilemez davranış durumunda, Rspog’un 1d maddesinin beşinci fıkrasına göre doğrudan alt programa düşürülürsünüz. Bu davranışlar şunları kapsar:

• kusurunuz nedeniyle izinden geç dönmek veya hiç dönmemek;
• yasaklı eşyaları kuruma sokmak, bulundurmak veya bunların ticaretini yapmak;
• personele veya kurumda kalan diğer kişilere fiziksel saldırıda bulunmak ya da onları ciddi şekilde tehdit etmek;
• kaçmak veya kaçmaya teşebbüs etmek;
• kurumda kalış sırasında bir suç işlemek veya suça ortak olmak nedeniyle hakkınızda kovuşturma yürütülmesi;
• alkol veya uyuşturucu kullanmak, uyuşturucu testini reddetmek ya da testte hile yapmak.

Müdürün MDO’yu beklemesi gerekmez. Bu durumda kapsamlı bir davranış değerlendirmesi veya menfaatlerin tartılması zorunlu değildir. Kabul edilemez davranış, hâlâ temel programdaysanız üst programa geçişinizi de engelleyebilir. RSJ bunu 3 Kasım 2025’te doğrulamıştır.

Üst programa geçiş engeli ne kadar sürer?

Üst programa geçişin yeniden mümkün olması için ne kadar süre istenen davranışları göstermeniz gerektiğini müdür belirler. Bu süre en az altı haftadır. Daha uzun bir süre için ek açıklama gerekir. Rspog’un 1d maddesinin altıncı fıkrasına göre şu unsurlar dikkate alınmalıdır:

• davranışın niteliği ve ağırlığı;
• düzen, güvenlik veya kurumda kalışın sorunsuz sürmesi üzerindeki sonuçları;
• kasıt olup olmadığı;
• daha uzun bir dönemdeki davranışlarınız;
• ceza hâkiminin vermiş olabileceği cezanın süresi.

Tekrarlanan ve düzeni ciddi şekilde bozan davranışlar, daha uzun süreli bir engeli haklı kılabilir. Ancak kurumda kalacağınız sürenin tamamı boyunca üst programa geçişiniz engellenemez: yeniden üst programa geçiş mümkün kalmalıdır.

Yazılı karar ve nakil

Düzenli aralıklarla verilen karar, gerekçesiyle birlikte size yazılı olarak teslim edilmelidir. Hangi davranışların ve değerlendirmelerin belirleyici olduğu karardan anlaşılmalıdır. Bu, beklag (kurum kararına karşı şikâyet) ve beroep (şikâyet kararına karşı üst merciye itiraz) yoluyla denetimi mümkün kılar. Yazılı bir üst programa geçiş kararının bulunmadığı durumda RSJ, haftalık € 5 telafi ödemesi uygulamıştır.

Nakil durumunda değerlendirme süresi yeniden başlamaz. Sizi kabul eden kurum, önceki süreyi, kararları ve davranış bilgilerini esas almalıdır. Önceki kurumdaki iyi davranışlarınız da dikkate alınır. RSJ, 18 Haziran 2018’de, temel programa yerleştirme kararında BPG’deki önceki iyi davranışların yeterince dikkate alınmadığına karar vermiştir.

Her zaman yeni bir yazılı karar gerekmez. RSJ, 21 Mart 2017’de, kabul eden kurumun müdürünün, kişinin gelişinden üç gün önce verilmiş ve kendisine iletilmiş bir alt programa düşürme kararını esas almasını kabul etmiştir.

Bir olay nedeniyle nakledilmek, otomatik olarak alt programa düşürülmek anlamına gelmez. KC 2021/014 dosyasında bir alt programa düşürme kararı bulunmamaktadır ve ilgili kişi, yerleştirme önerisindeki bilgilere hemen itiraz etmiştir. Temel programda bir hafta kalması makul bulunmamış ve kendisine € 5 telafi ödemesi verilmiştir.

Üst programa geçiş kararının uygulanmasını beklemek de telafi ödemesine yol açabilir. RSJ, 3 Kasım 2021’de, genişletilmiş programda yer açılması için dokuz gün beklemek zorunda kalan bir kişiye günlük € 2 ödeme yapılmasına karar vermiştir.

Şikâyet ve itiraz

Üst programa geçirilmemeye veya alt programa düşürülmeye karşı, Pbw’nin 60. maddesinin birinci fıkrasına dayanarak Commissie van Toezicht’e (ceza infaz kurumunu denetleyen ve şikâyetleri inceleyen komisyon) beklag başvurusunda bulunabilirsiniz. Karar verilmemesi durumunda da şikâyet edebilirsiniz; bu hak aynı maddenin ikinci fıkrasına dayanır.

Örneğin bir görevlinin yaptığı ayrı bir davranış değerlendirmesi, tek başına beklag konusu olamaz: çünkü bu, müdürün verdiği bir karar değildir. Buna yönelik itirazlarınızı, nihai kararla ilgili şikâyetinizde dile getirebilirsiniz.

Hem siz hem de müdür, beklagcommissie’nin (şikâyet komisyonu) kararına karşı RSJ’ye beroep başvurusunda bulunabilirsiniz (Pbw, 69. madde).

Bu sizin için ne anlama gelir?

• Ulaşılabilir hedefleri görüşün. Kabul sırasında ve görüşmelerde, hangi kısıtlılıkların veya koşulların çabanızı etkilediğini belirtin.
• Somut açıklama isteyin. Hangi davranış üst programa geçişi engelliyor ve neyin değişmesi gerekiyor?
• Yazılı kararı kontrol edin. İstenmeyen davranış durumunda menfaatlerin nasıl tartıldığı anlaşılır olmalıdır; altı haftadan uzun bir geçiş engeli ek gerekçe gerektirir.
• Nakil sırasında dikkatli olun. Programınız veya alt programa düşürülmeniz hakkındaki yanlış bilgileri bildirin ve önceki iyi davranışlarınıza dikkat çekin.
• Belgelerinizi saklayın. D&R-plan’ınız ve önceki kararlar, değerlendirmenin doğru olup olmadığını kontrol etmenize ve şikâyetinizi açıklamanıza yardımcı olur.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü