Vreemdelingenbewaring (yabancılar için idari gözetim)

Vreemdelingenbewaring, bir kişinin Hollanda'dan ayrılmasıyla bağlantılı olarak tutulmasıdır. Bu bir ceza değil, bestuursrechtelijke maatregel (idare hukuku kapsamında alınan tedbir) niteliğindedir: Vreemdelingenwet 2000 (2000 Yabancılar Kanunu) hükümlerine tabi bir devlet kararıdır. Gözetim sırasında hangi kuralların ve şikâyet yollarının geçerli olduğu, gözetimin yasal dayanağına bağlıdır.

Gözetim yalnızca son çare olarak uygulanabilir

Oturma izni bulunmayan ve Hollanda'dan ayrılması gereken biri, uitzetting (sınır dışı etme) işleminden kaçmasını önlemek amacıyla vreemdelingenbewaring altına alınabilir. Bu, ancak kişinin özel durumunda başka bir seçenek yoksa mümkündür. Buna *ultimum remedium* (son çare) denir.

Gözetim mümkün olduğunca kısa sürmelidir. Devlet, kişiyi tedbirin amacı için gerekli olandan daha uzun süre tutamaz. Hollanda'da yabancılar için üç gözetim yeri vardır: detentiecentrum Rotterdam (Rotterdam gözetim merkezi), detentiecentrum Schiphol (Schiphol gözetim merkezi) ve justitieel complex Zeist (Zeist adalet kompleksi).

Yasal kalış hakkı bulunmadığı için gözetim

Bir kişinin Hollanda'da yasal kalış hakkı olmadan bulunduğuna ve kendi isteğiyle ayrılmayacağına dair makul şüphe varsa aanhouding (yakalama) uygulanabilir. Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) madde 50, kişinin staande houden (kontrol amacıyla durdurulması) işlemine tabi tutulmasına imkân verir. Ardından kişi, en fazla altı saat tutulabileceği bir sorgulama yerine götürülebilir.

Yasal kalış hakkının bulunmadığı anlaşılırsa, sınır dışı edilmek üzere gözetim uygulanabilir. Bunun yasal dayanağı Vw 2000 madde 59, 59a veya 59b'de yer alır. Burada da gözetim otomatik olarak uygulanamaz: gerekli olması şarttır.

Bu grup için Penitentiaire beginselenwet (Pbw; ceza infazının temel ilkelerini düzenleyen kanun) bütünüyle geçerlidir. Kişiler, bu kanundaki gemeenschapsregime (ortak yaşam düzeni) kurallarına göre tutulur.

Grensbewaring (sınırda idari gözetim)

Vw 2000 madde 3, Hollanda'ya girişin reddedilmesine izin verir. Bunun nedenleri şunlar olabilir:

• geçerli bir seyahat belgesinin veya gerekli vizenin bulunmaması;
• kamu düzeni ya da ulusal güvenlik için tehlike oluşturulması;
• kalış veya yolculuğun devamı için yeterli paranın bulunmaması;
• hükümetin çıkardığı bir düzenleme olan algemene maatregel van bestuur (genel idari düzenleme) kapsamındaki şartların karşılanmaması.

Sınırda girişine izin verilmeyen bir kişi, Vw 2000 madde 6 uyarınca grenslogies (sınırda gözetim için kullanılan konaklama yeri) içinde kalmaya zorunlu tutulabilir. Bu, sınırda Vw 2000 madde 28'de belirtilen oturma iznine başvurmak isteyen biri için de geçerli olabilir.

Grenslogies içinde kişi, oturma izni başvurusu hakkında karar verilmesini veya sınır dışı edilmeyi bekler. Burada Pbw değil, Reglement regime grenslogies (Rrg; sınırda gözetim yerlerinin işleyişini düzenleyen yönetmelik) uygulanır. Bu fark, özellikle şikâyet yollarını etkiler.

Aileler ve reşit olmayanlar

Zeist'te 1 Ekim 2014'ten beri bir gesloten gezinsvoorziening (GGV; aileler için kapalı gözetim tesisi) bulunmaktadır. Burada vreemdelingenbewaring altındaki kadınlar, reşit olmayan çocukları olan aileler ve refakatsiz çocuklar kalır. Ailelere ayrı bir konut sağlanır; çocuklar için oyun alanları ve eğitim vardır.

Buraya yerleştirme yalnızca son çare olarak ve sıkı şartlarla yapılır. Çocukların ihtiyaçları ile aile ve akrabalık bağları dikkate alınır.

Kimler için ve ne kadar süreyle?

GGV için farklı kalış süreleri geçerlidir:

• Ayrılmaya hazır aileler: Vw 2000 madde 59 veya 59a uyarınca sınır dışı edilmek üzere gözetimde, azami süre kural olarak on dört gündür.
• Sınırda gözetim altındaki aileler: Vw 2000 madde 6 uyarınca iltica kararını beklerken gözetimde, azami süre kural olarak otuz gündür.
• Refakatsiz çocuklar: Vw 2000 madde 59 uyarınca sınır dışı edilmek üzere gözetimde, azami süre on dört gündür.

GGV'ye yalnızca sınırlı bir grup yerleştirilir. Dış sınırda iltica başvurusu yapan ailelerin ve refakatsiz çocukların çoğu, ön incelemeden sonra Ter Apel'deki açık iltica prosedürüne yönlendirilir. Ayrılış genellikle açık bir aile barınma yerinden veya başka bir kabul merkezinden, kişinin kendi imkânlarıyla gerçekleşir.

Gözetim ancak kişinin kendi isteğiyle ayrılma konusunda iş birliği yapmadığı kanıtlanabiliyorsa ve devlet denetiminden kaçmasına ilişkin makul bir risk varsa uygulanabilir. Yerleştirme sırasında kural olarak bir ayrılış zamanının zaten öngörülebilir olması gerekir. Gözetimin son çare olması ilkesi, uluslararası çocuk hakları ve insan hakları kurallarından da kaynaklanır.

Refakatsiz çocukların barındırılması

Refakatsiz çocuklar yetişkinlerle aynı prosedürden geçer, ancak barınma, eğitim, sağlık hizmeti ve rehberlik hakları vardır. Kendilerine bir vasi atanır ve Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA; sığınmacıların barındırılmasından sorumlu merkezi kurum) bünyesindeki küçük ölçekli konutlarda rehberlik desteğiyle barındırılırlar. 15 yaşından küçük çocuklar, Stichting Nidos (refakatsiz çocukların vesayet ve bakımını üstlenen vakıf) sorumluluğunda koruyucu ailelere yerleştirilir.

Ceza hukuku kapsamındaki yabancılar

VRIS, vreemdelingen in het strafrecht (ceza hukuku kapsamındaki yabancılar) ifadesinin kısaltmasıdır. Bu grup, yasal kalış hakkı olsun veya olmasın, suç işlemiş ya da suç işlediğinden şüphelenilen kişilerden oluşur.

Bu kişiler önce cezalarının infazı veya voorlopige hechtenis (yargılama öncesi tutukluluk) için normal cezaevlerinde kalır. Bu süre içinde sınır dışı edilmeleri için hazırlık yapılır. Inspectie Justitie en Veiligheid (Adalet ve Güvenlik Teftiş Kurumu), 2021'de ilgili kuruluşlar arasında bilgi aktarımı sorunları tespit etti. Bu nedenle, ayrılmaları mümkün ve gerekli olsa bile kişiler Hollanda'da kalabilmektedir.

Tbs ve dwangverpleging uygulanan yabancılar

Tbs (mahkeme kararıyla uygulanan tedavi ve güvenlik tedbiri) ve dwangverpleging (kurumda zorunlu tedavi) uygulanan yabancılar özel bir gruptur. Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ; Ceza İnfazı ve Gençleri Koruma Konseyi), 2021'de uygun tedavinin mümkün olması gerektiği yönünde görüş bildirdi. Ayrıca, çıkış yolu olmayan durumları önlemek için topluma hızlı ve güvenli dönüşün ve menşe ülkeye dönüşün desteklenmesi gerektiğini belirtti.

Vreemdelingenbewaring ne kadar sürebilir?

Yasal kalış hakkı bulunmayan yabancılar için Terugkeerrichtlijn (Geri Dönüş Direktifi) madde 15'in 5. ve 6. fıkraları ile Vw 2000 madde 59'un 5. ve 6. fıkraları, en fazla altı aylık süre öngörür. Tüm çabalara rağmen sınır dışı işlemi daha fazla zaman gerektiriyorsa, süre en fazla on iki ay uzatılabilir. Böylece toplam süre on sekiz aya çıkabilir.

Azami sürenin bulunması, ek değerlendirme yapılmadan gözetimin bu kadar sürebileceği anlamına gelmez. Kişi tutuldukça, serbest bırakılmasındaki menfaat daha fazla ağırlık kazanır. Altı aydan sonra hâkim, gözetimin devamını daha sıkı inceler. Bu aşamada temel yaklaşım, kişinin menfaatinin kural olarak sınır dışı etmeye ilişkin genel menfaatten önce gelmesidir.

Mahkeme kararlarında, altı aydan sonra gözetimin devamı için kabul edilen durumlar arasında şunlar vardır:

• ongewenstverklaring (kişinin ülkede istenmeyen yabancı ilan edilmesi) veya ağır suç geçmişi;
• sınır dışı işleminin fiilen uygulanmasını engelleyen saldırgan davranışlar;
• kimlik veya vatandaşlık araştırmasına engel olunması;
• gözetim başladıktan sonra, açıkça sınır dışı işlemini veya seyahat belgelerinin alınmasını geciktirmek amacıyla başlatılan oturum prosedürleri;
• sınır dışı işleminin kısa sürede gerçekleşeceğinin neredeyse kesin olması.

Gözetim merkezinin karşılaması gereken şartlar ve mahkeme kararları

Terugkeerrichtlijn madde 16'nın 1. fıkrası, yabancıların gözetimi için özel bir tesis bulunmasını gerektirir. Yine de cezaevine yerleştirme gerekiyorsa, yabancılar ceza hukuku kapsamında tutulan kişilerden ayrı tutulmalıdır.

Rotterdam

Raad van State (Hollanda Devlet Konseyi; en yüksek idari yargı mercii), detentiecentrum Rotterdam'ı özel tesis olarak kabul etti. Bölümler, geçiş yolları ve açık hava alanları kesin biçimde ayrılmıştı. Bu nedenle aynı binanın kullanılması direktife aykırı değildi (25 Kasım 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2795).

Rechtbank Den Haag (Lahey Mahkemesi) de bu görüşü benimsedi ve bekleme alanlarının da ayrı olmasını dikkate aldı (27 Ocak 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:549).

Schiphol

Raad van State, 29 Ocak 2025'te, Kasım ve Aralık 2024'teki olağandışı yoğun giriş nedeniyle ek kısıtlamalar uygulanmasına rağmen Justitieel Complex Schiphol'un (Schiphol adalet kompleksi) özel bir gözetim tesisi olma niteliğini koruduğuna karar verdi (ECLI:NL:RVS:2025:258).

Rechtbank Den Haag'ın Amsterdam birimi, kompleksi ziyaret ettikten sonra 31 Ocak 2025'te farklı bir sonuca vardı: mahkemeye göre tesisin cezaevi benzeri yapısı, yabancıların gözetimini hukuka aykırı kılıyordu (ECLI:NL:RBDHA:2025:1161).

Bakanın beroep (mahkemeden bir kararın incelenmesini isteme başvurusu) yoluna başvurmasının ardından Raad van State, 26 Şubat 2025'te Schiphol'un uygun olduğuna yeniden karar verdi. Ceza hukuku kapsamındaki tutma koşullarıyla benzerlikler bulunması bu sonucu değiştirmiyordu. Kısıtlamalar, sınırda gözetim ve güvenlik için gerekli olanın ötesine geçmiyordu (ECLI:NL:RVS:2025:789).

Gözetime karşı beroep

Özgürlüğünüzden yoksun bırakılmanızın kendisine karşı mahkemeye beroep başvurusu yapabilirsiniz. Vw 2000 madde 94, Vw 2000 madde 6, 6a, 58, 59, 59a ve 59b'ye dayanan tedbirler için bu imkânı tanır. Madde 69'un 3. fıkrasına göre bunun için belirli bir başvuru süresi yoktur.

Siz beroep başvurusu yapmasanız da yargı denetimi gerçekleşir. Henüz başvuru yapmadıysanız bakan, tedbirin uygulanmasından itibaren dört hafta içinde mahkemeyi bilgilendirmelidir. Mahkeme, gözetime kanunen izin verilip verilmediğini ve tüm menfaatler tartıldığında gözetimin haklı olup olmadığını değerlendirir.

Mahkeme kararına karşı Vw 2000 madde 95 uyarınca bir hafta içinde Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Raad van State'nin idari yargı bölümü) nezdinde hoger beroep (üst mahkemeye başvuru) yoluna gidebilirsiniz.

Gözetim sırasında alınan kararlar hakkında şikâyet

Müdür hakkında şikâyette bulunmak, gözetimin kendisine karşı beroep başvurusu yapmaktan farklıdır.

Vw 2000 madde 59'a dayanan gözetimde

Pbw madde 60 ila 68 bütünüyle geçerlidir. Müdürün veya müdür adına hareket eden birinin sizin hakkınızda aldığı her karara karşı şikâyette bulunabilirsiniz. Beklagcommissie (şikâyetleri karara bağlayan komisyon) kararına karşı Pbw madde 69 uyarınca RSJ nezdinde beroep mümkündür.

Vw 2000 madde 6'ya dayanan grensbewaring durumunda

Rrg madde 14 daha sınırlı bir şikâyet imkânı tanır. Şu konularda şikâyette bulunabilirsiniz:

• madde 7'nin ikinci fıkrasının b bendi uyarınca afzondering (diğer kişilerden ayrı tutulma);
• bir ziyaretçinin kabul edilmemesi;
• madde 6'da belirtilen eşya veya maddelerin alınması;
• müdür tarafından veya onun adına, gözetim koşullarınız hakkında uygulanan ve yasal kurallardan sapan diğer tedbirler.

Rrg, böyle bir şikâyet hakkında verilen karara karşı beroep imkânı tanımaz.

Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (geri dönüş ve yabancıların idari gözetimi kanunu): henüz yürürlükte değil

Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring kanun tasarısı, 19 Haziran 2018'de Tweede Kamer (Hollanda Temsilciler Meclisi) tarafından kabul edildi, ancak henüz yürürlüğe girmedi. Tasarı, Hollanda içindeki gözetim ile sınırda gözetim için idare hukuku kapsamında tek bir sistem oluşturmayı amaçlıyor. Pbw'nin yabancıların gözetimine uygulanması sona erecek ve Rrg yürürlükten kaldırılacaktı.

2020'de bir novelle (önceki kanun tasarısını değiştirmeye yönelik ek tasarı) sunuldu. Bu tasarı, diğer hususların yanı sıra değiştirilmiş bir değerlendirme çerçevesi ve belirtilen Avrupa geri dönüş, kabul ve Dublin kurallarının dışında kalan yabancılar için yeni bir gözetim dayanağı içeriyor.

Önerilen lockdown

Çok tartışılan bölümlerden biri lockdown (tesisin genel olarak kapalı tutulmasına yönelik kısıtlama tedbiri) uygulamasıdır. Önerilen madde 5'in 1. fıkrasına göre müdür, düzen ve güvenlik için mutlak gereklilik varsa bu tedbiri en fazla dört hafta uygulayabilecekti. Günlük program ve olağan kapalı tutulma saatleri değiştirilebilecek, ancak her gün bir saat açık havaya çıkma imkânı korunacaktı.

Müdürün, ilgili kişileri derhâl anlaşılır bir dille bilgilendirmesi, gerekçeleri açıklaması ve Commissie van Toezicht'i (gözetim tesisini denetleyen komisyon) haberdar etmesi gerekecekti.

RSJ, Eylül 2020'de şu önerilerde bulundu:

• daha hafif tedbirlerin neden yetersiz olduğunun açıklanmasını zorunlu kılmak;
• başlangıçta en fazla iki haftaya izin vermek ve gerekirse iki hafta uzatmak;
• tedbiri mümkün olduğunca güvensizliğe neden olan kişilere yöneltmek.

Amnesty International (Uluslararası Af Örgütü), Stichting LOS/Meldpunt Vreemdelingendetentie (LOS Vakfı/yabancıların gözetimiyle ilgili bildirim merkezi) ve Dokters van de Wereld (Dünya Doktorları), 2020'de tecridin aşırı geniş uygulanması ve olası ağır ruhsal veya fiziksel sonuçları konusunda uyarıda bulundu.

2022'de, koronavirüs tedbirleri, kişisel verilerin korunması kuralları ve mahkeme kararlarıyla ilgili değişiklikler de dâhil olmak üzere düzenlemeler yapmak için görüşmelerin ertelenmesi istendi. 2023'te internet üzerinden kamuoyunun görüşüne başvuruldu. Bakan, 20 Aralık 2024'te değiştirilmiş bir novelle beklenirken yeniden erteleme istedi. Dolayısıyla önerilen lockdown kuralları, bu kanun kapsamında yürürlükte olan hukuk kuralları değildir.

Bu sizin için ne anlama geliyor?

• Gözetiminizin yasal dayanağını kontrol edin. Vw 2000 madde 6 ve madde 59, farklı gözetim kurallarına ve şikâyet yollarına yol açar.
• Alternatifleri ve gözetimin gerekliliğini avukatınızla görüşün. Azami süre henüz dolmamış olsa bile gözetim son çare olarak kalmalıdır.
• Prosedürleri birbirinden ayırın. Hâkim, özgürlükten yoksun bırakmayı değerlendirir; beklagprocedure (gözetim sırasında alınan kararlara karşı şikâyet usulü) ise gözetim sırasında alınan kararlarla ilgilidir.
• Hoger beroep süresine dikkat edin. Gözetim hakkındaki mahkeme kararına karşı başvuru süresi bir haftadır.
• Aile olarak gözetim altındaysanız yerleştirmenin dayanağını ve ayrılışın ne ölçüde öngörülebildiğini sorun. Aileler ve reşit olmayanlar için ayrı şartlar ve kısa kalış süreleri geçerlidir.

Bu sayfa, Hameleers Antonides Advocaten bünyesinde ceza infaz hukuku alanında uzman olan Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans'ın uzmanlığı temel alınarak hazırlanmıştır. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin; ön değerlendirme ücretsizdir.

Diğer konular

• Açlık ve susuzluk grevi
• Afdeling voor Intensief Toezicht (Yoğun Gözetim Birimi)
• Arrestanten (DJI bünyesinde özel statüde tutulan kişiler)
• Beklagprocedure (şikâyet usulü)
• Ceza infaz kurumunda size yönelik tutum ve davranışlar
• Ceza infazında bakım yükümlülüğü