Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)

Arrestant w Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) (niderlandzkiej służbie więziennej) to nie to samo co osoba przebywająca po zatrzymaniu w policyjnej celi. W DJI chodzi o określone grupy osadzonych, wobec których tymczasowo stosuje się bardziej ograniczony program dnia. Także na arrestantenafdeling (oddziale dla arrestanten) masz prawa, między innymi dotyczące długości pobytu i rozpatrzenia wniosku o przeniesienie.

Więziennictwo: czym jest arrestantenafdeling?

Arrestantenafdeling to formalnie oddział więzienny z gemeenschapsregime (systemem wspólnego przebywania osadzonych) w Normaal Beveiligde Inrichting (NBI) (zakładzie o zwykłym poziomie zabezpieczenia). Szczególne zasady dotyczą przede wszystkim planu dnia: przez pierwsze osiem tygodni nie oferuje się pracy, a na zajęcia i odwiedziny przeznacza się 28 godzin tygodniowo.

Dla porównania: na zwykłym oddziale więziennym basisprogramma (program podstawowy) obejmuje co najmniej 42,5 godziny zajęć i odwiedzin tygodniowo. Plusprogramma (program rozszerzony) zapewnia 59 godzin. Wymiar ten określa art. 3 ust. 2 Penitentiaire maatregel (Pm) (rozporządzenia dotyczącego wykonywania kar pozbawienia wolności).

Program dla arrestanten istnieje od 1 stycznia 2014 r. Powstał w ramach oszczędności opracowanych w Lenteakkoord (wiosennym porozumieniu budżetowym) i Masterplan DJI 2013–2018 (planie reorganizacji DJI na lata 2013–2018). Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) (rada do spraw stosowania prawa karnego i ochrony młodzieży) ostrzegła w lutym 2013 r., że wykluczenie z pracy jest sprzeczne z ówczesnym ustawowym prawem do pracy. Sekretarz stanu nie podzielił tego stanowiska i wprowadził program bez zmiany ustawy. Przepisy dotyczące pracy zostały jednak później zmienione.

Oddziały dla arrestanten znajdują się w:

• DC Rotterdam (ośrodku detencyjnym w Rotterdamie);
• DC Schiphol (ośrodku detencyjnym Schiphol);
• PI Grave (zakładzie karnym w Grave);
• PI Alphen aan den Rijn, locatie Eikenlaan (zakładzie karnym w Alphen aan den Rijn, w lokalizacji Eikenlaan);
• PI Lelystad (zakładzie karnym w Lelystad);
• Justitieel Complex Zeist (kompleksie penitencjarnym w Zeist).

Kogo DJI uznaje za arrestant?

Art. 1 lit. m Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (Rspog) (rozporządzenia w sprawie kwalifikowania, umieszczania i przenoszenia osadzonych) wymienia pięć kategorii. Jest to zamknięty katalog: nie każda zatrzymana osoba może więc być traktowana jako arrestant w DJI.

Osoby z tych grup mogą figurować w policyjnym rejestrze jako osoby do zatrzymania. Mogą być celowo poszukiwane lub zatrzymane podczas kontroli. Po pobycie w policyjnej celi policja albo Dienst Vervoer & Ondersteuning (służba transportu i wsparcia) przewozi je do zakładu dla arrestanten.

1. Uchylanie się od pozbawienia wolności

Dotyczy to skazanych, którzy uchylili się od wykonania gevangenisstraf (kary pozbawienia wolności) lub voorlopige hechtenis (tymczasowego aresztowania). Chodzi o osoby skazane już w pierwszej instancji na karę pozbawienia wolności, nawet jeśli wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Osoby przebywające w huis van bewaring (areszcie śledczym) nie należą do tej kategorii.

Przykładem jest osoba z Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) (oddziału o ograniczonym poziomie zabezpieczenia), która nie wraca z przepustki.

ISD-maatregel (środek polegający na umieszczeniu w zakładzie dla sprawców wielokrotnie popełniających przestępstwa) nie jest karą pozbawienia wolności. Osoba prawomocnie skazana na umieszczenie w Inrichting voor Stelselmatige Daders (zakładzie dla sprawców wielokrotnie popełniających przestępstwa), która uchyla się od pobytu podczas przepustki, nie należy więc do tej kategorii. Jeżeli po zatrzymaniu trafi jednak na oddział dla arrestanten, należy jak najszybciej przenieść ją do zakładu dla osób objętych ISD-maatregel.

2. Zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności

Przy voorwaardelijke gevangenisstraf (warunkowo zawieszonej karze pozbawienia wolności) osoba nie musi odbywać kary, dopóki przestrzega warunków. Oprócz niepopełniania przestępstw mogą one obejmować na przykład obowiązek zgłaszania się do wskazanego organu lub poddania się leczeniu.

W razie naruszenia warunków officier van justitie (prokurator) może wystąpić do sądu o zarządzenie wykonania kary. Jeśli sąd uwzględni wniosek, a skazany przebywa na wolności, może on zostać wpisany do rejestru osób do zatrzymania.

3. Niepłacenie grzywien lub zasądzonych kwot

W tej kategorii występują różne formy pozbawienia wolności. Zasadnicze znaczenie ma różnica między vervangende hechtenis (zastępczą karą aresztu) a gijzeling (aresztem przymuszającym do zapłaty): gijzeling ma skłonić do zapłaty i nie znosi obowiązku płatności.

• Strafrechtelijke geldboete (grzywna karna): sąd określa wymiar vervangende hechtenis na wypadek braku zapłaty. Za każde 25 € można orzec najwyżej jeden dzień, łącznie nie więcej niż rok. Po odbyciu kary grzywny nie trzeba już płacić. Wynika to z art. 24c ust. 3 Wetboek van Strafrecht (Sr) (niderlandzkiego kodeksu karnego).
• Schadevergoedingsmaatregel (środek zobowiązujący do naprawienia szkody): skazany płaci państwu, które przekazuje kwotę pokrzywdzonemu lub bliskiej osobie zmarłego pokrzywdzonego. W razie braku zapłaty możliwe jest gijzeling: najwyżej jeden dzień za każde 25 €, łącznie nie więcej niż rok. Dług pozostaje, nawet po odbyciu całego gijzeling. Zob. art. 36f ust. 5 Sr i art. 6:4:20 Wetboek van Strafvordering (Sv) (niderlandzkiego kodeksu postępowania karnego).
• Kary za wykroczenia drogowe na podstawie Wet Mulder (ustawy o administracyjnym egzekwowaniu przepisów ruchu drogowego): officier van justitie może wystąpić do kantonrechter (sędziego rozpatrującego między innymi drobniejsze sprawy) o gijzeling. Może ono trwać najwyżej tydzień za każdą karę pieniężną. Obowiązek zapłaty pozostaje. Jeśli zapłata nastąpi podczas gijzeling, zgodnie z art. 28 ust. 4 Wet Mulder musi nastąpić natychmiastowe zwolnienie.
• Ontnemingsmaatregel (środek służący odebraniu korzyści z przestępstwa): chodzi o oddanie korzyści uzyskanych z przestępstw. Sąd określa najwyżej jeden dzień gijzeling za każde 25 €, maksymalnie trzy lata. W razie braku zapłaty officier van justitie może wystąpić do sądu o zastosowanie tego środka. Obowiązek zapłaty pozostaje; po zapłacie musi nastąpić natychmiastowe zwolnienie. Zob. art. 36e Sr i art. 6:6:25 Sv.

W odniesieniu do ontnemingsmaatregel Rspog nadal odsyła do uchylonego art. 577c Sv. Zastąpił go art. 6:6:25 Sv.

4. Niestawienie się po wezwaniu do samodzielnego zgłoszenia się

Skazany, który nie jest pozbawiony wolności w chwili uprawomocnienia się wyroku, może otrzymać zelfmeldbrief (wezwanie do samodzielnego zgłoszenia się do odbycia kary). Pismo wskazuje, gdzie i kiedy ma się zgłosić, aby odbyć karę pozbawienia wolności.

Osoba, która się nie stawi, traci zelfmeldstatus (status osoby uprawnionej do samodzielnego zgłoszenia się) i zostaje wpisana do rejestru osób do zatrzymania. Policja może następnie aktywnie jej poszukiwać lub zatrzymać ją podczas kontroli.

5. Odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia

Voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.) (warunkowe przedterminowe zwolnienie) oznacza zwolnienie pod określonymi warunkami przed odbyciem całej kary pozbawienia wolności. W razie naruszenia warunków zwolnienie wraz z warunkami może zostać cofnięte: następuje wtedy odwołanie v.i. Osoba następnie zatrzymana może zostać umieszczona jako arrestant.

Od wejścia w życie Wet straffen en beschermen (Wet SenB) (ustawy o karaniu i ochronie) 1 lipca 2021 r. obowiązują różne zasady, zależnie od daty wyroku.

Wyroki sprzed 1 lipca 2021 r.: v.i. dotyczy prawomocnych, bezwarunkowych kar pozbawienia wolności przekraczających rok. Przy karze od roku do dwóch lat możliwość ta pojawia się po odbyciu roku oraz jednej trzeciej pozostałej części kary. Przy karze dwóch lat lub dłuższej — po odbyciu dwóch trzecich kary. Openbaar Ministerie (OM) (prokuratura) ustala warunki, ale musi zwrócić się do sądu o odroczenie, nieudzielenie lub odwołanie v.i.

Wyroki wydane 1 lipca 2021 r. lub później: przy karach dwóch lat lub dłuższych punktem wyjścia nadal są dwie trzecie kary, ale v.i. trwa najwyżej dwa lata. OM może samodzielnie decydować o odroczeniu, nieudzieleniu i odwołaniu zwolnienia. Skazany może wnieść na te decyzje bezwaar (sprzeciw) do rechtbank (sądu pierwszej instancji).

Po odwołaniu zwolnienia trzeba odbyć całą pozostałą część kary lub jej część. Osoba przebywająca na wolności może zostać wpisana do rejestru osób do zatrzymania.

Jak długo może trwać ograniczony program?

Pobyt na oddziale dla arrestanten z ograniczonym programem może trwać najwyżej 56 dni, czyli osiem tygodni. Jeśli pozbawienie wolności trwa dalej, przeniesienie na zwykły oddział więzienny musi nastąpić najpóźniej w 56. dniu. Jeśli kończy się wcześniej, zwolnienie następuje z oddziału dla arrestanten.

W okresie pobytu jako arrestant nie masz prawa do umieszczenia we własnym arrondissement (okręgu sądowym). Dyrektor musi jednak uwzględnić Twój ewentualny interes w pobycie w regionie zamieszkania. Wynika to z art. 25 ust. 8 Rspog oraz orzeczenia RSJ z 12 czerwca 2019 r., R-19/3137/GB. Po przeniesieniu na zwykły oddział więzienny przysługuje już prawo do umieszczenia w regionie, na podstawie art. 25 ust. 7 i 8 Rspog.

Praca, dochód i zajęcia w ciągu dnia

Od 1 lipca 2021 r. art. 47 Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ustawy o podstawowych zasadach wykonywania kar pozbawienia wolności) nie przewiduje już ogólnego prawa do pracy. Dyrektor ma jednak obowiązek zadbać o dostępność pracy, przy założeniu, że powinna być ona oferowana każdemu osadzonemu. Wniosek o pracę wymaga starannego rozpatrzenia.

Art. 1a Regeling arbeid gedetineerden (Rag) (rozporządzenia dotyczącego pracy osadzonych) przewiduje wyjątki: obowiązek ten nie dotyczy pierwszych dwóch tygodni pozbawienia wolności, a w przypadku arrestanten — pierwszych ośmiu tygodni. W tym okresie arrestanten nie mają również prawa do świadczenia zastępującego wynagrodzenie, tak zwanego wachtgeld (świadczenia za czas oczekiwania na pracę). Zob. art. 5 i 6 Rag.

1 kwietnia 2021 r. RSJ zaleciła, aby również w tym okresie oferować arrestanten pracę lub inne sensowne zajęcia. Praca porządkuje dzień; wielu arrestanten i funkcjonariuszy odczuwało jej brak. Minister nie przyjął tego zalecenia. W odniesieniu do pierwszych dwóch tygodni wskazał na adaptację, przyjęcie, ocenę sytuacji oraz detentie- en re-integratieplan (plan odbywania kary i reintegracji). Jego zdaniem dłuższe wykluczenie arrestanten z pracy miało zachęcać do samodzielnego zgłaszania się do odbycia kary. Osoby zgłaszające się samodzielnie trafiają bezpośrednio do plusprogramma.

Orzecznictwo dotyczące liczby godzin zajęć

2 stycznia 2023 r. beklagcommissie (komisja rozpatrująca skargi osadzonych) uznała skargę dotyczącą programu dla arrestanten za zasadną (KC2023/009). Zdaniem komisji Pm nie przewidywało wyjątku od minimum 42,5 godziny. Przyznała 40 € rekompensaty.

Dyrektor wniósł beroep (odwołanie) i 5 czerwca 2023 r. RSJ przyznała mu rację (23/31414/GA). RSJ uznała, że wykluczenie z pracy nie jest sprzeczne z przepisami wyższego rzędu. Oceniany program obejmujący 26,5 godziny faktycznie odbiegał od art. 3 ust. 2 Pm, ale według RSJ odstępstwo to było uzasadnione. Zgodnie z tym orzeczeniem nie trzeba było również zastępować brakującej pracy innymi zajęciami.

Awans i wnioski o przeniesienie

Zwykle po sześciu tygodniach dobrego zachowania osadzeni mogą kwalifikować się do promotie (awansu do programu rozszerzonego), zgodnie z art. 1d ust. 3 Rspog. Od wejścia w życie Wet SenB arrestanten są jednak wyłączeni z systemu promoveren en degraderen (awansowania i przenoszenia do niższego programu): art. 1e Rspog.

Jako arrestant nie masz więc prawa do gedragsbeslissing (decyzji dotyczącej oceny zachowania). Możliwe jest jednak wydanie decyzji o awansie, dzięki której po przeniesieniu możesz od razu trafić do plusprogramma. Bez takiej decyzji lub po decyzji związanej z niepożądanym bądź niedopuszczalnym zachowaniem następuje umieszczenie w basisprogramma.

Możesz też za pośrednictwem dyrektora wystąpić o przeniesienie do określonego zakładu lub oddziału. Art. 18 ust. 1 Pbw dotyczy również arrestanten. Casemanager (pracownik prowadzący sprawę osadzonego) musi rozpatrzyć ten wniosek w imieniu dyrektora.

Dotyczy to także wniosku o udział w penitentiair programma (pp) (programie odbywania części kary poza zakładem). W sprawie RSJ z 24 stycznia 2020 r., R-19/4109/GA, dyrektor nie mógł odmówić rozpatrzenia wniosku, argumentując, że nie może wystąpić o RISC-screening (ocenę ryzyka i potrzeb osadzonego). Musiał rozpatrzyć wniosek, wydać opinię i przedstawić go selectiefunctionaris (urzędnikowi decydującemu o umieszczeniu i przeniesieniu osadzonych).

Skarga lub sprzeciw w razie opóźnienia

Dyrektor musi zadbać, aby w ciągu ośmiu tygodni selectieadvies (opinia dotycząca przeniesienia) trafiła do selectiefunctionaris. W jego imieniu zajmuje się tym casemanager.

Dostępna droga zależy od tego, gdzie powstaje opóźnienie:

• Po stronie zakładu: na zbyt długi pobyt spowodowany zaniedbaniem casemanager możesz złożyć skargę do Commissie van Toezicht (komisji nadzorczej przy zakładzie). Także zbyt powolne działanie, przez które można spodziewać się przekroczenia ośmiu tygodni, może stanowić podstawę do beklag (formalnej skargi osadzonego).
• Po stronie selectiefunctionaris: po wysłaniu selectieadvies odpowiedzialność przechodzi na tego urzędnika. W razie zbyt późnego wydania decyzji lub zbyt długiego oczekiwania na faktyczne przeniesienie możesz wnieść bezwaar do selectiefunctionaris.

Podział ten wynika z orzeczenia RSJ z 8 czerwca 2020 r., R-19/3833/GA. Możliwość złożenia skargi na zbyt powolne działanie wynika również z orzeczenia RSJ z 11 sierpnia 2022 r., 21/23779/GA.

Co to oznacza dla Ciebie?

Najpierw sprawdź, dlaczego umieszczono Cię jako arrestant: musisz należeć do jednej z pięciu kategorii. Przy ISD-maatregel wymaga to szczególnej uwagi.

Pilnuj też terminu ośmiu tygodni. Zapytaj odpowiednio wcześnie swojego casemanager, kiedy zostanie wysłana selectieadvies i na jaki oddział proponuje się przeniesienie. Wyjaśnij, dlaczego zależy Ci na umieszczeniu w regionie zamieszkania. Jeśli sprawa utknie, zapytaj, u kogo znajduje się Twój wniosek: od tego zależy, czy właściwe będzie beklag do Commissie van Toezicht, czy bezwaar do selectiefunctionaris.

Jeśli jesteś pozbawiony wolności z powodu braku zapłaty, rozróżniaj vervangende hechtenis i gijzeling. Odbycie gijzeling nie oznacza, że dług znika.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)
• Edukacja i rozwój