Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)

Kara dyscyplinarna to kara za zawinione zachowanie podczas pobytu w placówce. Dyrekcja musi umieć uzasadnić, co Państwo zrobili i dlaczego wybrana kara jest odpowiednia. Dopuszczalne kary różnią się w zależności od tego, czy chodzi o więziennictwo, placówki wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich czy kliniki tbs.

Kiedy można nałożyć karę dyscyplinarną?

Musi chodzić o zachowanie zakłócające porządek, bezpieczeństwo lub wykonywanie pozbawienia wolności. Podejrzenie, że dopiero zamierzają Państwo coś zrobić, nie wystarcza. Konieczne jest też przypisanie Państwu osobistej winy: karanie zbiorowe jest niedozwolone. Pomoc w danym zachowaniu lub nakłanianie do niego może jednak podlegać karze, zgodnie z art. 47 i 48 Wetboek van Strafrecht (holenderskiego kodeksu karnego).

Przewinienie dyscyplinarne nie musi być przestępstwem ani wykroczeniem w rozumieniu zwykłego prawa karnego. Z drugiej strony na przykład bójka może prowadzić zarówno do kary dyscyplinarnej, jak i do zawiadomienia o przestępstwie.

Ordemaatregel (środek porządkowy) ma inny cel: zapewnienie bezpieczeństwa, na przykład przy zagrożeniu samobójstwem. Nie wymaga przypisania winy. Środek musi zostać zakończony, gdy tylko będzie to bezpieczne. Izolacja jako kara jest ostatecznością: należy wybrać najmniej dotkliwe rozwiązanie i ograniczyć czas jego stosowania do minimum.

Procedura: raport, wysłuchanie i decyzja

Raport i dowody

Pracownik, który zauważył zdarzenie, musi sam sporządzić dokładny, kompletny i zgodny z prawdą raport. Może to być również pracownik inny niż strażnik. Muszą Państwo zostać bez zbędnej zwłoki poinformowani, że zdarzenie zostanie zgłoszone dyrekcji. W orzeczeniach za spóźnione uznano zarówno powiadomienie po trzech dniach, jak i, w określonych okolicznościach, po półtorej godziny.

Dyrektor musi oprzeć przekonanie, że dopuścili się Państwo danego zachowania, na wiarygodnych faktach. Raporty personelu nie są automatycznie traktowane jako oświadczenia złożone pod przysięgą służbową. Jeśli dyrektor sam widział zachowanie, raport nie musi być sporządzany; wysłuchanie nadal jest obowiązkowe.

Bewaardersarrest (tymczasowa izolacja zarządzona przez strażnika) i wysłuchanie

W oczekiwaniu na decyzję można zastosować tymczasową izolację: bewaardersarrest, maksymalnie na piętnaście godzin. Nie może to być automatyczna, standardowa reakcja. Beklagrechter (organ orzekający w sprawach skarg osób osadzonych) uznał w sprawie KC 2017/013, że nie było konieczności natychmiastowej izolacji.

Dyrektor musi Państwa wysłuchać przed podjęciem decyzji o karze, a w przypadku bewaardersarrest — przed upływem tych piętnastu godzin. Nieobecność nie jest usprawiedliwieniem: wysłuchanie może odbyć się również przez telefon. Osoba, która sama odrzuca realną możliwość wysłuchania, może w ten sposób uniemożliwić jego przeprowadzenie, bez naruszenia obowiązku wysłuchania.

Co do zasady raport należy rozpatrzyć w ciągu 24 godzin od powiadomienia o jego sporządzeniu. Odstępstwo uzasadniają tylko szczególne okoliczności; problemy organizacyjne lub zbieranie informacji od pracowników same w sobie nie wystarczają.

Pisemna decyzja i wykonanie

Muszą Państwo otrzymać pisemną decyzję bez zbędnej zwłoki. Powinna ona zawierać opis konkretnego zachowania, uzasadnienie, datę, czas trwania kary, podpis, informację o wysłuchaniu oraz o możliwości złożenia beklag i wniosku o schorsing (wstrzymanie wykonania decyzji). Samo stwierdzenie, że „zakłócili Państwo porządek”, nie wystarcza.

Wykonanie kary rozpoczyna się bez zbędnej zwłoki, ewentualnie bezpośrednio po innej karze. Niedozwolone jest nadawanie karze mocy wstecznej, późniejsze jej zaostrzanie oraz zamiana kary na ordemaatregel. Wcześniejszej izolacji nie odlicza się automatycznie, ale dyrekcja może ją uwzględnić.

Więziennictwo

Zasady karania określają art. 50 i 51 Penitentiaire beginselenwet (Pbw; ustawy o podstawowych zasadach wykonywania pozbawienia wolności). Decyzję może podjąć wyłącznie dyrektor lub uprawniony zastępca, a nie pracownik, który otrzymał jedynie upoważnienie do tego zadania (art. 5 ust. 4 Pbw).

Jakie kary są dozwolone?

Art. 51 ust. 1 Pbw zawiera zamknięty katalog:

• Zamknięcie w celi dyscyplinarnej lub innym pomieszczeniu mieszkalnym, na przykład we własnej celi: maksymalnie dwa tygodnie, czyli 14 × 24 godziny.
• Zakaz odwiedzin określonych osób: maksymalnie cztery tygodnie, wyłącznie gdy zdarzenie miało związek z ich odwiedzinami.
• Wykluczenie z określonych zajęć: maksymalnie dwa tygodnie. Ustawowe prawo do przebywania na świeżym powietrzu pozostaje zachowane.
• Odmowa udzielenia, cofnięcie lub ograniczenie najbliższej przepustki.
• Kara pieniężna: maksymalnie dwukrotność obowiązującego tygodniowego wynagrodzenia w placówce lub na oddziale, również gdy Państwo nie pracują.

Kary pieniężnej nie wolno potrącić z Państwa rachunku bez Państwa zgody. Nie może ona również służyć jako odszkodowanie ani jako kara za odmowę zawarcia porozumienia dotyczącego naprawienia szkody. W razie braku zapłaty dopuszczalne może być zastępcze wykluczenie z zajęć objętych programem.

Osobista odpowiedzialność i okoliczności

Niedozwolone korzystanie z telefonu i kontakt z mediami bez zgody mogą prowadzić do ukarania. Karane mogą być również zdarzenia podczas transportu lub przepustki, jeżeli taki pobyt poza placówką stanowi część wykonywania pozbawienia wolności.

W przypadku zakazanych przedmiotów we wspólnej celi należy zbadać Państwa osobistą odpowiedzialność. RSJ, Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (Rada ds. Stosowania Prawa Karnego i Ochrony Młodzieży), uchyliła karę, gdy współosadzony przyznał, że wszystkie przedmioty należały do niego. W innych sprawach to właśnie miejsce znalezienia przedmiotów uprawdopodobniało, że skarżący o nich wiedział. Przyznanie się współosadzonego nie wyklucza więc automatycznie Państwa odpowiedzialności.

Nie każdy podejrzany przedmiot uzasadnia karę. W sprawie pieprzu w bieliźnie podczas badania moczu brakowało dowodu, że mógł on wpłynąć na wynik testu; sam pieprz nie był zakazany (RSJ, 28 kwietnia 2021 r., 21/21086/SGA).

Od wycofania Sanctiekaart (tabeli sankcji) 1 lipca 2021 r. najważniejsza jest indywidualna ocena danej osoby. Można też uwzględniać wcześniejsze sankcje. Należy zwrócić uwagę na stan zdrowia: w przypadku ciężkiej klaustrofobii umieszczenie w celi dyscyplinarnej uznano za nieuzasadnione, ponieważ nie zbadano innych możliwości (KC 2022/009).

Prawa podczas zamknięcia

Przy pobycie w celi dyscyplinarnej dłuższym niż 24 godziny należy niezwłocznie poinformować commissie van toezicht (komisję nadzorczą) i lekarza placówki (art. 55 ust. 2 Pbw). Wymagane są codzienne wizyty i codzienna ocena, czy izolację można zakończyć. Ograniczenia nie mogą wykraczać poza to, co konieczne; dostęp do udogodnień należy oceniać indywidualnie.

Zachowują Państwo prawo do godziny dziennie na świeżym powietrzu (art. 55 ust. 1 Pbw). Zwykłe kontakty ze światem zewnętrznym mogą zostać ograniczone. Nadal możliwe są odwiedziny adwokata i korespondencja z nim, a także rozmowy telefoniczne, gdy istnieje taka potrzeba i możliwość. W przypadku kary odbywanej we własnej celi można usunąć telewizor, ale musi to być zapisane w decyzji o karze.

Monitoring za pomocą kamer wymaga konieczności wynikającej z Państwa stanu fizycznego lub psychicznego. Wcześniej potrzebna jest opinia specjalisty w zakresie zachowania lub lekarza; w pilnych przypadkach należy uzyskać ją jak najszybciej po rozpoczęciu monitoringu. Obszar toalety nie może być widoczny w sposób pozwalający rozpoznać szczegóły.

Czas trwania kary, łączenie kar i kary warunkowe

Nie wolno przedłużać kary. Nowe przewinienie może jednak skutkować nową karą. Zamknięcie i wykluczenie z zajęć za ten sam czyn mogą łącznie trwać maksymalnie dwa tygodnie. Nieprzerwany pobyt w celi dyscyplinarnej przez 28 dni wskutek kumulacji kar uznano za nieuzasadniony. Także przy zamianie jednego dnia izolacji jako ordemaatregel na czternaście dni w celi dyscyplinarnej przekroczono maksymalny czas trwania.

Kara może być w całości lub części warunkowa: jej wykonanie zależy wtedy od przestrzegania warunków. Art. 53 Pbw przewiduje okres próby wynoszący maksymalnie trzy miesiące, liczony od dnia następującego po nałożeniu kary. Warunki i okres próby muszą zostać określone na piśmie.

Ukaranie oraz awans lub degradacja w systemie odbywania kary to odrębne decyzje, ale niedopuszczalne zachowanie może również prowadzić do degradacji lub odmowy awansu.

Justitiële jeugdinrichtingen (placówki wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich)

Wobec nieletnich stosuje się art. 54 i 55 Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj; ustawy o podstawowych zasadach funkcjonowania placówek wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich). Kary może nakładać wyłącznie dyrektor lub uprawniony zastępca (art. 4 ust. 4 lit. l Bjj). Przykłady zachowań podlegających karze to odmowa badania moczu, zakłócanie ciszy nocnej, posiadanie zakazanych przedmiotów, palenie w celi i udział w kłótni.

Kary i granice wieku

Art. 55 ust. 1 Bjj dopuszcza:

• Zamknięcie w celi dyscyplinarnej lub innym pomieszczeniu mieszkalnym: maksymalnie cztery dni dla osób poniżej szesnastego roku życia; maksymalnie siedem dni dla osób od szesnastego roku życia.
• Wykluczenie z określonych zajęć: te same maksymalne okresy zależne od wieku.
• Zakaz odwiedzin określonych osób: maksymalnie cztery tygodnie, tylko w związku z ich odwiedzinami.
• Odmowę udzielenia, cofnięcie lub ograniczenie najbliższej przepustki.
• Karę pieniężną: maksymalnie w wysokości tygodniowego kieszonkowego, o którym mowa w art. 51 ust. 3 Bjj.

Łączny czas zamknięcia i wykluczenia z zajęć nie może przekroczyć odpowiednio czterech lub siedmiu dni. Nie wolno w ramach kary cofać przepustek na dłuższy okres. Również ograniczenie odwiedzin z powodu odmowy badania moczu uznano za niezgodne z prawem, ponieważ brakowało wymaganego związku z odwiedzinami (KC 2017/034).

Szczególne gwarancje

Bewaardersarrest w celi izolacyjnej wymaga konieczności natychmiastowej izolacji (art. 25 ust. 4 Bjj). Piętnaście godzin biegnie również w nocy. Dyrektor musi osobiście przeprowadzić wysłuchanie i nie może powierzyć go innemu pracownikowi (art. 61 ust. 1 Bjj). Pisemną decyzję należy doręczyć niezwłocznie, w każdym razie w ciągu 24 godzin.

Przy izolacji dłuższej niż 24 godziny, oprócz commissie van toezicht i lekarza, niezwłocznie informuje się także rodziców lub opiekuna prawnego, ojczyma, macochę albo rodziców zastępczych. Zachowane pozostają prawo do godziny dziennie na świeżym powietrzu i szczególne możliwości kontaktu z adwokatem.

Monitoring za pomocą kamer musi służyć ochronie stanu fizycznego lub psychicznego i wymaga wcześniejszej opinii specjalisty lub lekarza, chyba że pilna sytuacja uniemożliwia zwłokę (art. 55a Bjj).

Możliwe jest ukaranie warunkowe z okresem próby wynoszącym maksymalnie dwa miesiące, liczonym od dnia następującego po nałożeniu kary (art. 57 Bjj).

Kliniki tbs

Kary dyscyplinarne regulują art. 48 i 49 Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt; ustawy o podstawowych zasadach leczenia osób objętych tbs). Nakładać je może wyłącznie kierownik placówki lub uprawniony zastępca. Kliniki tbs częściej stosują ordemaatregelen, ponieważ zwykle lepiej odpowiadają one potrzebom leczenia. Także tutaj ukaranie wymaga osobistej winy.

Dozwolone kary

Art. 49 ust. 1 Bvt dopuszcza wyłącznie:

• Izolację we własnym pomieszczeniu mieszkalnym, przez cały dzień lub w określonych godzinach: maksymalnie dwa tygodnie.
• Ograniczenie swobody poruszania się do oddziału: maksymalnie dwa tygodnie.
• Karę pieniężną: do maksymalnej kwoty ustalonej przez ministra.
• Zakaz odwiedzin określonych osób: maksymalnie dwa tygodnie, w związku z ich odwiedzinami.
• Wykluczenie ze wspólnych zajęć lub pracy: maksymalnie dwa tygodnie, gdy zdarzenie miało z nimi związek.

Izolacja i wykluczenie z zajęć mogą łącznie trwać maksymalnie dwa tygodnie. Bvt nie przewiduje kary dyscyplinarnej warunkowej w całości ani w części.

Izolacja i prawa

W razie pilnej konieczności kierownik oddziału może zarządzić separatie (odizolowanie w odrębnym pomieszczeniu) na maksymalnie piętnaście godzin (art. 34 ust. 3 Bvt). Są to nieprzerwanie liczone godziny zegarowe, obejmujące również noc. Wysłuchanie reguluje art. 53 ust. 1 Bvt, a pisemną decyzję — art. 54 ust. 1 Bvt.

Prawo do codziennego przebywania na świeżym powietrzu pozostaje zachowane (art. 43 ust. 3 Bvt). Nadal możliwe są także odwiedziny adwokata, korespondencja z nim i, w razie potrzeby, kontakt telefoniczny. Monitoring za pomocą kamer może być konieczny dla ochrony zdrowia, na przykład przy podejrzeniu połknięcia zakazanych przedmiotów.

Skarga na karę dyscyplinarną

Mogą Państwo złożyć beklag w ciągu siedmiu dni. Pisemna decyzja musi wskazywać tę możliwość. Beklagcommissie (komisja rozpatrująca skargi) ocenia dowody, Państwa odpowiedzialność oraz to, czy kara jest uzasadniona z uwzględnieniem wszystkich okoliczności. Podobne przypadki powinny być karane w podobny sposób. W ramach beroep (odwołania) sprawę rozpatruje beroepscommissie van de RSJ (komisja odwoławcza RSJ).

Proszę skierować skargę przeciwko samej decyzji o karze. Należy dodać zarzuty dotyczące błędów proceduralnych, takich jak brak wysłuchania lub zbyt późne doręczenie. Skarga dotycząca wyłącznie takiego uchybienia formalnego może zostać uznana za niedopuszczalną: nie dojdzie wtedy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Beklag przysługuje również na bewaardersarrest. Podczas postępowania skargowego mogą Państwo wystąpić o schorsing, czyli tymczasowe wstrzymanie wykonania kary w całości lub części. Nie jest to możliwe w przypadku kary warunkowej.

Dowody mogą mieć decydujące znaczenie. W sprawie KC 2020/029 dyrekcja odmówiła pokazania nagrań z kamer, a opis nie zapewniał wystarczającej jasności. Skargę uznano za zasadną i przyznano rekompensatę.

Co to oznacza dla Państwa?

• Proszę zachować decyzję o karze i zanotować, kiedy powiadomiono Państwa o raporcie, kiedy rozpoczęła się izolacja, kiedy przeprowadzono wysłuchanie i kiedy doręczono decyzję.
• Proszę konkretnie wyjaśnić, co Państwa zdaniem jest nieprawidłowe i jacy świadkowie lub jakie nagrania z kamer potwierdzają Państwa wersję wydarzeń.
• Proszę zgłosić okoliczności zdrowotne i osobiste, które sprawiają, że kara jest szczególnie dotkliwa.
• Proszę sprawdzić rodzaj kary, czas jej trwania i wymagany związek, na przykład z odwiedzinami.
• Proszę nie dopuścić do upływu siedmiodniowego terminu i w razie potrzeby omówić z adwokatem wniosek o schorsing.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)
• Edukacja i rozwój