Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)

Detentiefasering oznacza, że podczas odbywania kary stopniowo zyskujesz więcej możliwości przygotowania się do powrotu do społeczeństwa poza zakładem karnym. Może to polegać na przykład na pracy poza więzieniem w ramach pobytu na beperkt beveiligde afdeling (BBA). Wiąże się z tym również penitentiair programma (PP), w ramach którego ostatnią część kary odbywasz poza więzieniem.

Detentiefasering w więziennictwie

Od wejścia w życie Wet straffen en beschermen (ustawy o karaniu i ochronie) 1 lipca 2021 r. nie istnieją już beperkt en zeer beperkt beveiligde inrichtingen (BBI i ZBBI, zakłady o obniżonym i znacznie obniżonym poziomie zabezpieczenia). Algemeen en regimesgebonden verlof (przepustki ogólne i związane z systemem odbywania kary) zastąpiono re-integratieverlof (przepustką reintegracyjną): przepustką, która ma wspierać bezpieczny powrót do społeczeństwa. Nadal istnieje incidenteel verlof (przepustka okolicznościowa) na ważne wydarzenia.

Voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i., warunkowe przedterminowe zwolnienie) ograniczono do maksymalnie dwóch lat. Openbaar Ministerie (OM, prokuratura) ocenia osobno w przypadku każdego osadzonego, czy można zastosować v.i. Zniesiono również obowiązek pracy i prawo do pracy: praca nie jest już obowiązkowa, ale dopuszczenie do niej zależy od spełnienia określonych warunków.

Samodzielnie odpowiadasz za swoje zaangażowanie w przygotowanie do powrotu. Wsparcia mogą udzielić casemanager (opiekun prowadzący sprawę osadzonego), reclassering (służba probacyjna) i gmina. Detentiefasering ma przygotować do tego powrotu i zmniejszyć ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa.

Twój indywidualny plan i wniosek

Detentie- en re-integratieplan (D&R-plan, plan odbywania kary i reintegracji) zawiera Twoje cele i działania prowadzące do ich osiągnięcia. Co najmniej raz na sześć tygodni Twoja sytuacja jest omawiana podczas multidisciplinair overleg (MDO, spotkania zespołu specjalistów). Uczestniczą w nim między innymi casemanager, pracownik penitencjarny, pracownik odpowiedzialny za zatrudnienie i służba medyczna. W Extra Zorg Voorziening (oddziale dodatkowej opieki) obowiązkowo uczestniczy również psycholog. Spotkaniu przewodniczy kierownik oddziału.

MDO doradza dyrektorowi w sprawach Twojego planu, zajęć, awansu do wyższego lub przeniesienia do niższego programu oraz przeniesienia do innego zakładu. Casemanager oblicza możliwe daty rozpoczęcia kolejnych etapów. Są to daty orientacyjne, a nie gwarantowane terminy rozpoczęcia. RSJ, Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (Rada ds. Stosowania Prawa Karnego i Ochrony Młodzieży), potwierdziła to 24 kwietnia 2019 r. (R-19/2956/GV).

Przebieg przygotowań jest z Tobą omawiany i zapisywany. Casemanager zbiera dokumenty i opinie. Po omówieniu sprawy przez MDO i Vrijhedencommissie (komisję ds. uprawnień do przebywania poza zakładem) dyrektor decyduje, czy złożyć wniosek o przeniesienie. Następnie wniosek ocenia selectiefunctionaris (urzędnik decydujący w imieniu ministra o umieszczeniu w zakładzie i określonych uprawnieniach do przebywania poza nim).

Co do zasady dyrektor powinien sam rozpocząć detentiefasering w ramach swoich obowiązków wynikających z art. 2 ust. 2 Penitentiaire beginselenwet (Pbw, ustawy o podstawowych zasadach wykonywania kary pozbawienia wolności). Możesz też samodzielnie złożyć wniosek na podstawie art. 18 Pbw.

Beperkt beveiligde afdeling: praca poza zakładem

BBA to oddział w więzieniu lub przy nim. Pod koniec kary pobyt na tym oddziale umożliwia pracę lub udział w zajęciach dziennych poza zakładem, w regionie, w którym zamieszkasz po zwolnieniu. Możliwe jest połączenie tego z nauką lub opieką.

Po extramurale arbeid (pracy poza zakładem) możesz otrzymać Beschrijving Getoond Gedrag (BGG, opis zachowania podczas pracy). Dokument ten pozwala pokazać przyszłemu pracodawcy, że zachowywałeś się jak odpowiedzialny pracownik.

Przepustka i ocena

Warunkiem umieszczenia na BBA jest przyznanie re-integratieverlof na extramurale arbeid. Wynika to z art. 2 ust. 1 Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (rozporządzenia o kwalifikowaniu, umieszczaniu i przenoszeniu osadzonych). Zasady dotyczące przepustek określają art. 20a i 20ab Regeling tijdelijk verlaten van de inrichting (Rtvi, rozporządzenia o czasowym opuszczaniu zakładu). Nauka w trybie dziennym poza zakładem również mieści się w pojęciu extramurale arbeid.

O tej przepustce decyduje selectiefunctionaris w imieniu ministra. Wniosek o przepustkę musi obejmować wniosek o umieszczenie lub przeniesienie do określonego zakładu albo oddziału (art. 18 ust. 1 lit. a Pbw). Dyrektor zbiera informacje i w każdym przypadku zasięga opinii plaatsing- en vrijhedencommissie (komisji ds. umieszczania osadzonych i uprawnień do przebywania poza zakładem). Opinie mogą też przedstawiać reclassering, policja lub osoby udzielające pomocy (art. 3 Rtvi).

Przepustka musi odpowiadać jednemu z celów w Twoim D&R-plan. Zgodnie z art. 15 ust. 2 Rtvi uwzględnia się ponadto:

• Twoje zachowanie przez cały okres osadzenia i gotowość do powrotu do społeczeństwa;
• możliwości kontrolowania ryzyka;
• interesy pokrzywdzonych, bliskich osób zmarłych i innych zainteresowanych;
• Twoje starania o naprawienie wyrządzonej szkody;
• cel, znaczenie dla reintegracji, czas trwania i potrzebną liczbę przepustek.

W odniesieniu do interesów pokrzywdzonych obowiązuje szczególna ocena przy pierwszej re-integratieverlof bez nadzoru po skazaniu za przestępstwo wskazane w art. 51e ust. 1 Wetboek van Strafvordering (kodeksu postępowania karnego).

Dyrektor może nałożyć dodatkowe warunki na już przyznaną przepustkę, na przykład dozór elektroniczny. Wynika to z orzeczenia RSJ z 18 sierpnia 2023 r. (22/27673/GA).

Kiedy i na jak długo?

Re-integratieverlof na extramurale arbeid jest możliwa przy karze pozbawienia wolności przekraczającej sześć miesięcy. Obejmuje najwyżej jedną szóstą orzeczonej kary, przed możliwym v.i. lub zwolnieniem.

Trwa co najmniej cztery tygodnie i maksymalnie dwanaście miesięcy, a jej długość zapisuje się w D&R-plan. Jeżeli po tych dwunastu miesiącach nie rozpocznie się v.i., selectiefunctionaris może na Twój wniosek przedłużyć ten okres o maksymalnie 24 miesiące (art. 20ab Rtvi).

Kiedy udział jest wykluczony?

Oprócz podstaw odmowy z art. 4 Rtvi obowiązują wyłączenia z art. 16 Rtvi. Nie możesz skorzystać z tej możliwości, jeśli:

• uczestniczysz w basisprogramma (programie podstawowym) lub zostałeś przeniesiony do niższego programu;
• nie chcesz współpracować przy ustaleniu spłat;
• orzeczono wobec Ciebie dożywotnie pozbawienie wolności, tbs met verpleging (środek zabezpieczający obejmujący przymusowe leczenie w placówce) lub ISD-maatregel (środek polegający na umieszczeniu w zakładzie dla sprawców wielokrotnie popełniających przestępstwa);
• przebywasz w extra beveiligde inrichting (zakładzie o szczególnie wysokim poziomie zabezpieczenia) lub na terroristenafdeling (oddziale dla osób osadzonych w związku z terroryzmem).

Udział w PP również wyklucza tę przepustkę. Jeśli spełniasz warunki obu ścieżek, decyduje selectiefunctionaris w imieniu ministra (art. 20ab ust. 3 Rtvi). Pozostałe wymienione wyłączenia dotyczą również krótkoterminowej i długoterminowej re-integratieverlof.

Jeśli przepustka zostanie zakończona z przyczyn leżących po Twojej stronie, przez trzy miesiące nie możesz ponownie z niej skorzystać (art. 20ab ust. 5 Rtvi).

Które zakłady mają BBA?

BBA znajduje się w PI Nieuwersluis (zakładzie karnym Nieuwersluis) i PI Ter Peel (zakładzie karnym Ter Peel), obu przeznaczonych wyłącznie dla kobiet. Ponadto BBA mają PI Dordrecht (zakład karny Dordrecht), PI Alphen a/d Rijn (Eikenlaan) (zakład karny Alphen a/d Rijn, lokalizacja Eikenlaan), PI Heerhugowaard (Amerswiel) (zakład karny Heerhugowaard, lokalizacja Amerswiel), PI Rotterdam (Hoogvliet) (zakład karny Rotterdam, lokalizacja Hoogvliet), PI Roermond (zakład karny Roermond), PI Almelo (De Karelskamp) (zakład karny Almelo, lokalizacja De Karelskamp), PI Haaglanden (zakład karny Haaglanden), PI Middelburg (zakład karny Middelburg) i PI Veenhuizen (zakład karny Veenhuizen).

Penitentiair programma: pobyt poza zakładem pod nadzorem

Podczas PP przebywasz pod zatwierdzonym adresem poza więzieniem. Z prawnego punktu widzenia nadal jesteś osadzony, a administracyjnie pozostajesz zarejestrowany w penitentiaire inrichting (PI, zakładzie karnym). Odpowiedzialność nadal ponosi dyrektor (art. 8 ust. 1 Penitentiaire maatregel, Pm, rozporządzenia wykonawczego dotyczącego wykonywania kar pozbawienia wolności). Senior casemanager (starszy opiekun prowadzący sprawę) utrzymuje kontakt i sprawuje nadzór; uczestniczyć mogą również reclassering lub inne instytucje.

PP obejmuje działania wspierające powrót do społeczeństwa i pomagające zapobiegać kolejnym przestępstwom (art. 4 Pbw). Poświęcasz na nie co najmniej 26 godzin tygodniowo (art. 5 ust. 1 Pm). Może to być praca, nauka, rozwijanie umiejętności społecznych lub opieka, na przykład ambulatoryjne leczenie uzależnień.

Program musi nawiązywać do wcześniejszej pracy nad celami D&R dotyczącymi zatrudnienia, dochodów, mieszkania, sytuacji domowej i relacji społecznych. Jest więc kolejnym etapem, a nie odrębną ścieżką.

Warunki i czas trwania

Warunki dopuszczenia obejmują między innymi:

• Jesteś osobą dorosłą lub podlegasz prawu karnemu dla dorosłych.
• Twoja bezwzględna kara pozbawienia wolności wynosi co najmniej sześć miesięcy i maksymalnie jeden rok.
• W chwili rozpoczęcia pozostają Ci do odbycia co najmniej cztery tygodnie i najwyżej jeden rok kary.
• Uczestniczysz w plusprogramma (programie rozszerzonym).
• Masz ważny dokument tożsamości, BSN (numer ewidencyjny osoby) i zatwierdzony adres pobytu.
• Pracujesz nad celami D&R i masz pracę lub zajęcia dzienne w wymiarze co najmniej 26 godzin tygodniowo.
• W niedługim czasie będziesz mieć dochód.
• Podpisujesz deklarację udziału zawierającą warunki i ustalenia.
• Inne okoliczności nie stoją na przeszkodzie udziałowi.

PP bezpośrednio poprzedza zwolnienie i zgodnie z art. 4 ust. 2 Pbw trwa maksymalnie jedną szóstą orzeczonej kary pozbawienia wolności.

Pojęcie kary pozbawienia wolności obejmuje również hechtenis (areszt), w tym zastępczy, militaire detentie (wojskową karę pozbawienia wolności) oraz jeugddetentie (karę pozbawienia wolności dla nieletnich), w tym zastępczą. Trwające hoger beroep (postępowanie apelacyjne) lub cassatieberoep (postępowanie kasacyjne) nie wyklucza automatycznie udziału. Datę zwolnienia oblicza się wtedy na podstawie zaskarżonego wyroku skazującego.

Kto decyduje?

Dyrektor może zgłosić Twoją kandydaturę do selectiefunctionaris, dołączając opinię reclassering i, jeśli jest wymagana, opinię OM (art. 7 Pm). Możesz również samodzielnie wystąpić o udział na podstawie art. 18 ust. 1 lit. b Pbw.

Decyzję podejmuje selectiefunctionaris, uwzględniając między innymi przestępstwo, niepewność co do daty zwolnienia i dostępność odpowiedniego adresu pobytu.

Dozór elektroniczny, na przykład z użyciem opaski na kostkę, nie jest automatycznie obowiązkowy. Selectiefunctionaris decyduje o nim na podstawie Twojego zachowania, szczególnych zagrożeń i potrzeby ochrony pokrzywdzonych (art. 7a Pm).

Wyłączenia i zasady zachowania

Art. 6 Pm wyklucza udział w przypadku:

• tbs met verpleging, które ma się rozpocząć po odbyciu kary pozbawienia wolności;
• obowiązku opuszczenia kraju po odbyciu kary lub ekstradycji;
• umieszczenia w extra beveiligde inrichting lub BBA;
• orzeczonego ISD-maatregel.

Podczas PP musisz wykonywać polecenia związane z nadzorem, zgłaszać zmianę miejsca pobytu i nie popełniać przestępstw (art. 9 ust. 1 Pm). Szczególne warunki mogą na przykład ograniczać używanie narkotyków lub alkoholu, kontakty z określonymi osobami albo przebywanie w określonych miejscach. Możliwy jest również dozór elektroniczny.

Naruszenia lub nierealizowanie programu mogą prowadzić do powrotu do zakładu. W zależności od wagi naruszenia dyrektor może udzielić ostrzeżenia, zmienić warunki lub zalecić zakończenie udziału. W pilnych przypadkach może sam zakończyć udział (art. 9a Pm).

W orzeczeniu RSJ z 8 listopada 2023 r. (23/34683/GB) utrzymano w mocy zakończenie udziału z powodu używania konopi. Uczestnik sam zgłosił ich użycie. Warunki były jasne i podpisane; uwzględniono też jego przeszłość.

Inne okoliczności wpływające na detentiefasering

Toczące się sprawy karne mogą stanowić przeszkodę, jeśli ich rozpoznanie w najbliższym czasie może zmienić datę zakończenia aktualnego osadzenia. Pozostały wymiar kary nie jest wtedy dostatecznie pewny (RSJ, 25 maja 2022 r., 22/25105/GB). W przypadku przestępstwa trwałego, takiego jak zatrzymywanie dziecka poza władzą rodzicielską, ocena może być inna. Samo zaprzeczanie popełnieniu przestępstwa nie jest powodem odmowy detentiefasering.

Lijfsdwang (pozbawienie wolności jako środek przymusu) nie jest karą pozbawienia wolności w rozumieniu Pbw. Detentiefasering nie jest możliwe w przypadku osadzenia na tej podstawie. Lijfsdwang następujący bezpośrednio po karze pozbawienia wolności nie musi jednak uniemożliwiać detentiefasering. Vervangende hechtenis (areszt zastępczy) z powodu schadevergoedingsmaatregel (środka zobowiązującego do naprawienia szkody) zalicza się natomiast do kary pozbawienia wolności i pozostałego wymiaru kary; w takim przypadku detentiefasering może być możliwe.

Skargi dotyczące prowadzenia Twojej sprawy

Zebranie opinii i dokumentów wymaga czasu. Przygotowania mogą zająć około ośmiu tygodni. To nie jest oficjalny termin rozpatrzenia sprawy. Ocena, czy działania są podejmowane wystarczająco sprawnie, zależy od Twojej sytuacji. Przekroczenie orientacyjnej daty nie oznacza automatycznie, że zakład zaniedbał swoje obowiązki.

Na niedostatecznie staranne lub sprawne prowadzenie sprawy możesz złożyć beklag (skargę osadzonego) do commissie van toezicht (komisji nadzorczej). Casemanager działa w tym zakresie w imieniu dyrektora. Nie można natomiast złożyć beklag na treść ani sposób przygotowania selectieadvies (opinii dyrektora w sprawie kwalifikacji osadzonego) (RSJ, 8 stycznia 2019 r., 17/3121/GA).

Casemanager nie może po prostu odrzucić wniosku o PP bez rozpatrzenia tylko dlatego, że nie spełniasz jeszcze wszystkich warunków. To Ty decydujesz, czy chcesz przedłożyć swój wniosek. Pozostawienie go bez rozpatrzenia może stanowić poważne zaniedbanie dyrektora (RSJ, 13 grudnia 2023 r., 22/30614/GA).

Casemanager musi również wyjaśnić z zainteresowanymi stronami niejasności dotyczące Twoich planów i celów podczas PP oraz po jego zakończeniu (RSJ, 7 lutego 2022 r., 21/24167/GB).

Co to oznacza dla Ciebie?

Odpowiednio wcześnie omów z casemanager, która ścieżka pasuje do Twojej kary i celów. Zapytaj o orientacyjne daty, brakujące dokumenty i potrzebne opinie. Samodzielnie przekaż informacje o adresie pobytu, pracy lub zajęciach dziennych: tempo przygotowań zależy również od Twojej współpracy.

Zadbaj o to, aby D&R-plan jasno wskazywał, do czego potrzebujesz uprawnień do przebywania poza zakładem i jak wspierają one Twój powrót do społeczeństwa. Przeczytaj warunki przed podpisaniem i omów wszelkie niejasności. Także podczas pobytu poza więzieniem nadal obowiązują Cię zasady odbywania kary i nadzór.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)
• Edukacja i rozwój