Pobyt w placówce dla nieletnich

Pobyt w justitiële jeugdinrichting (JJI, placówka wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich) oznacza nie tylko ograniczenie wolności, ale także wychowanie, naukę i przygotowanie do powrotu do społeczeństwa. Młodzi ludzie mają w niej prawa i obowiązki. Dla rodziców i innych bliskich szczególnie ważne są możliwości kontaktu oraz udziału we wspieraniu młodej osoby.

Justitiële jeugdinrichting: ochrona prawna

Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj, ustawa o zasadach funkcjonowania placówek wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich) reguluje sytuację prawną młodych osób w JJI. Dalsze zasady zawiera między innymi Reglement justitiële jeugdinrichtingen (Rjj, rozporządzenie dotyczące tych placówek). Niniejsze wyjaśnienia dotyczą justitiële jeugdinrichtingen, a nie pobytu w Jeugdzorg-plusinstelling (zamknięta placówka opieki nad młodzieżą) na podstawie prawa cywilnego.

Ochronę zapewnia również Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK, Konwencja o prawach dziecka). Artykuł 37 lit. c IVRK daje dziecku pozbawionemu wolności prawo do kontaktu z rodziną przez listy i odwiedziny, z wyjątkiem nadzwyczajnych okoliczności. Beijing Rules (reguły pekińskie dotyczące wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich) podkreślają możliwość kontaktu z rodzicami i przedstawicielami ustawowymi. Havana Rules (reguły hawańskie dotyczące ochrony nieletnich pozbawionych wolności) przewidują regularne odwiedziny z poszanowaniem prywatności: zasadniczo co tydzień, a co najmniej raz w miesiącu.

Odwiedziny i listy

Co najmniej godzina odwiedzin tygodniowo

Zgodnie z art. 43 ust. 1 Bjj młoda osoba ma prawo do co najmniej jednej godziny odwiedzin tygodniowo. Regulamin placówki musi jasno określać:

• kto może przychodzić na odwiedziny i w ile osób;
• jak zgłasza się odwiedziny;
• gdzie i kiedy odbywają się odwiedziny;
• jak długo trwają odwiedziny.

Każda osoba odwiedzająca musi przy wejściu odpowiednio potwierdzić swoją tożsamość. Dyrektor może zlecić sprawdzenie odzieży i przyniesionych rzeczy pod kątem niebezpiecznych przedmiotów. Przedmioty te mogą zostać zatrzymane na czas odwiedzin za pokwitowaniem albo przekazane opsporingsambtenaar (funkcjonariusz uprawniony do wykrywania przestępstw) w celu zapobiegania przestępstwom lub ich wykrywania (art. 43 ust. 5 Bjj).

Odmowa, nadzór i przerwanie odwiedzin

Dyrektor może odmówić wstępu określonej osobie odwiedzającej, jeśli jest to konieczne ze względu na:

• porządek lub bezpieczeństwo w placówce;
• zapobieganie przestępstwom lub ich wykrywanie;
• ochronę ofiar lub innych osób związanych z przestępstwami;
• rozwój fizyczny lub psychiczny młodej osoby;
• realizację perspectiefplan (planu wsparcia i rozwoju młodej osoby).

W przypadku tych podstaw, z wyjątkiem ochrony ofiar, odmowa obowiązuje maksymalnie przez cztery tygodnie. Następnie dyrektor może ponownie odmówić odwiedzin, jeśli uzna to za konieczne.

Te same względy mogą uzasadniać podsłuchiwanie lub nagrywanie rozmów. Młoda osoba i odwiedzający muszą zostać o tym wcześniej poinformowani. Odwiedziny można też przerwać przed czasem, a odwiedzającego wyprosić (art. 43 ust. 6 Bjj).

Szczególne kategorie odwiedzających i korespondencja

Osoby odwiedzające wymienione w art. 42 ust. 1 Bjj mają szersze możliwości kontaktu. Podczas takich *geprivilegieerd bezoek (odwiedzin uprzywilejowanych)* nie sprawuje się nadzoru, chyba że wymaga tego bezpieczeństwo odwiedzającego.

Rodzice, opiekun prawny, ojczym lub macocha, rodzice zastępczy oraz adwokat mogą przychodzić w ustalonych miejscach i godzinach. W przypadku wymienionych osób sprawujących opiekę dopuszcza się wyjątek ze względu na szczególnie ważne interesy. Między innymi członkowie commissie van toezicht (komisji nadzoru), beklagcommissie (komisji rozpatrującej skargi) oraz Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ, Rady ds. Stosowania Prawa Karnego i Ochrony Młodzieży) mogą składać wizyty w każdej chwili.

Artykuł 41 ust. 1 Bjj daje prawo do otrzymywania i wysyłania korespondencji. Chociaż dyrektor może w określonych przypadkach zatrzymać korespondencję, nie może odmówić wysłania ani doręczenia listów między młodą osobą a rodzicami, opiekunem prawnym, ojczymem lub macochą albo rodzicami zastępczymi (art. 42 ust. 1 lit. l Bjj).

Nauka i rozwój

Nauka jest obowiązkowa

Dyrektor musi zapewnić nauczanie, zajęcia rozwojowe i niezbędne zaplecze (art. 52 ust. 3 Bjj). Młoda osoba musi uczestniczyć w nauce w ramach swojego wychowania i rozwoju (art. 52 ust. 1 Bjj): co najmniej 26 godzin tygodniowo, od poniedziałku do piątku.

Obowiązuje również Leerplichtwet 1969 (ustawa z 1969 r. o obowiązku nauki). Dzieci w wieku od 5 do 16 lat włącznie muszą chodzić do szkoły. Bez startkwalificatie (podstawowej kwalifikacji edukacyjnej) obowiązek nauki trwa do 18. roku życia. Startkwalificatie to dyplom havo (ogólnokształcącego szkolnictwa średniego wyższego stopnia) lub vwo (szkolnictwa średniego przygotowującego do studiów uniwersyteckich), albo co najmniej mbo-niveau 2 (drugi poziom średniego kształcenia zawodowego). Istnieją wyjątki dla praktijkonderwijs (kształcenia praktycznego) i voortgezet speciaal onderwijs (specjalnego szkolnictwa średniego), o których mowa w art. 4a ust. 2 Leerplichtwet.

Dostosowanie do poziomu i wcześniejszej szkoły

Nauczanie w JJI prowadzi zewnętrzna placówka oświatowa. Dostępne są między innymi vmbo (przygotowawcze średnie kształcenie zawodowe), mbo i voortgezet speciaal onderwijs (VSO). Klasy liczą maksymalnie 7 lub 8 uczniów. Nauczanie powinno jak najlepiej nawiązywać do wcześniejszej nauki w szkole.

W placówkach prywatnych obowiązuje Wet op de expertisecentra (ustawa dotycząca ośrodków kształcenia specjalnego), a w placówkach państwowych — Rjj. W placówce państwowej podstawą są rozmowa wstępna oraz ścieżka edukacyjna z określonymi celami i wynikami. Artykuł 62 ust. 3 Rjj wymienia rachunki i matematykę, język niderlandzki, wiedzę o świecie lub społeczeństwie, samodzielność, przedmioty praktyczne, wychowanie fizyczne i zajęcia twórcze.

Do przyjęcia do szkoły VSO potrzebne jest toelaatbaarheidsverklaring (zaświadczenie o kwalifikacji do kształcenia specjalnego). Samenwerkingsverband (regionalne porozumienie współpracujących szkół) korzysta przy tym z opinii dwóch specjalistów. Commissie van Begeleiding (komisja wspierająca rozwój uczniów) wspiera rozwój uczniów, wykorzystując wiedzę z zakresu edukacji, wychowania, psychologii i medycyny.

Przy wyborze nauczania uwzględnia się bezpieczeństwo, dozwolony zakres swobody oraz rozsądne życzenia młodej osoby i jej opiekunów (art. 52 ust. 2 Bjj). Młodzi ludzie muszą też mieć możliwość śledzenia wiadomości i korzystania z biblioteki (art. 53 ust. 1 Bjj).

Dyrektor może wystąpić o pokrycie kosztów dodatkowego kursu. Kurs musi wspierać rozwój wychowawczy, być zgodny z perspectiefplan i nie stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa. Wniosek wymaga pisemnego uzasadnienia ze szczegółowym zestawieniem kosztów.

Wsparcie: YOUTURN, TOPs! i Work-Wise

Pięć etapów YOUTURN

Wszystkie JJI stosują YOUTURN. Metoda ta uczy młodych ludzi odpowiedzialności, radzenia sobie ze złością i rozwijania umiejętności społecznych. Liczba etapów, przez które przechodzi dana osoba, zależy od jej pobytu.

1. Przyjęcie i wstępna ocena: maksymalnie dziesięć dni, obejmujące rozmowy, testy i informacje od rodziców, szkoły oraz jeugdreclassering (służby nadzoru i wsparcia dla nieletnich). W ciągu trzech tygodni powstaje perspectiefplan. Młoda osoba otrzymuje mentora. 2. Stabilizacja i motywowanie: maksymalnie dwanaście tygodni, zwykle dziesięć, obejmujące naukę i treningi. 3. Rozwój osobisty: od około dwunastego tygodnia, z uwzględnieniem popełnionego czynu oraz takich czynników jak agresja lub używanie substancji psychoaktywnych. Co cztery miesiące powstaje nowy perspectiefplan. Verlof (przepustka) może początkowo odbywać się pod opieką, a później samodzielnie. 4. Powrót: nauka i szkolenia poza placówką w ramach scholings- en trainingsprogramma (programu edukacyjno-szkoleniowego). 5. Wsparcie po opuszczeniu placówki: po ostatecznym wyjściu z placówki JJI przekazuje istotne informacje gminie oraz (jeugd)reclassering (służbie nadzoru i wsparcia dla dorosłych lub nieletnich).

Programy ukierunkowanego wsparcia

TOPs! to program grupowy dla młodych osób w wieku od 12 do 24 lat włącznie, odpowiedni również dla osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną i IQ wynoszącym co najmniej 70. Obejmuje 40 godzinnych spotkań dotyczących codziennych sytuacji, złości, umiejętności społecznych i podejmowania dobrych decyzji. Odbywają się co najmniej dwa spotkania tygodniowo; dołączyć można w dowolnym momencie.

Work-Wise wspiera w nauce i pracy młode osoby, które przebywają w placówce dłużej niż trzy tygodnie. Indywidualny opiekun pomaga też w sprawach mieszkaniowych, organizacji czasu wolnego i kontaktach społecznych. Program obejmuje przygotowanie trwające od czterech do sześciu tygodni, etap ukierunkowany na pracę trwający od 26 do 39 tygodni oraz dwadzieścia tygodni wsparcia po opuszczeniu placówki.

Inne terapie dotyczą na przykład zachowań przestępczych, używania substancji psychoaktywnych, agresji lub problemów związanych z przestępstwami seksualnymi. W przypadku problemów psychiatrycznych dostępne jest leczenie prowadzone przez psychiatrów i psychologów.

Nachtdetentie

W ramach nachtdetentie młoda osoba w ciągu dnia chodzi do szkoły, pracy lub na terapię dzienną, w razie potrzeby pod opieką. Wieczory, noce i weekendy spędza w JJI. Artykuł 493 ust. 3 Wetboek van Strafvordering (kodeksu postępowania karnego) stanowi podstawę tego rozwiązania podczas voorlopige hechtenis (tymczasowego aresztowania). Nachtdetentie może też być częścią gedragsbeïnvloedende maatregel (środka ukierunkowanego na zmianę zachowania), obejmującego treningi lub terapię (art. 77w Wetboek van Strafrecht, kodeksu karnego).

Warunki i wyłączenia

Młode osoby w wieku od 12 do 18 lat mogą co do zasady uczestniczyć w tym rozwiązaniu, jeśli dany czyn pozwala na zastosowanie voorlopige hechtenis. Potrzebne są sensowne, uporządkowane zajęcia w ciągu dnia, rozsądna odległość dojazdu i podpisana umowa.

Nachtdetentie jest wykluczone w przypadku ryzyka ucieczki, ryzyka popełnienia nowych przestępstw, geschokte rechtsorde (poważnego naruszenia porządku prawnego wywołującego wstrząs społeczny), ograniczeń nałożonych przez rechter-commissaris (sędziego nadzorującego postępowanie przygotowawcze) lub wydalenia albo ekstradycji po zakończeniu pobytu. Udział wyklucza także przewidywana bezwzględna kara lub środek trwający dłużej niż sześć miesięcy.

Wcześniejsze przestępstwo lub stosunkowo poważny czyn nie oznaczają automatycznego wykluczenia: liczą się charakter i okoliczności czynu. Sąd może też uwzględnić problemy z zachowaniem, długie wakacje bez zajęć w ciągu dnia oraz obawy Raad voor de Kinderbescherming (Rady Ochrony Dzieci).

Wniosek i ustalenia

O nachtdetentie może wystąpić młoda osoba, adwokat, officier van justitie (prokurator), Raad voor de Kinderbescherming lub jeugdreclassering. Sąd ocenia możliwości. Następnie JJI i jeugdreclassering przygotowują plan, a selectiefunctionaris (urzędnik odpowiedzialny za kierowanie do placówek) organizuje umieszczenie w placówce.

Przed rozpoczęciem trzeba ustalić zasady dotyczące zajęć w ciągu dnia, transportu i kontroli. JJI organizuje transport i omawia umowę. W razie naruszenia zasad officier van justitie może udzielić ostrzeżenia lub zakończyć nachtdetentie. Wtedy młoda osoba przebywa w JJI zarówno w dzień, jak i w nocy.

Kleinschalige Voorziening Justitiële Jeugd (KVJJ, mała placówka wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich)

KVJJ ma niski poziom zabezpieczeń i jest przeznaczona dla młodych osób objętych voorlopige hechtenis oraz osób w końcowej fazie PIJ-maatregel (środka polegającego na umieszczeniu w placówce dla nieletnich). Umieszczenie blisko dotychczasowego otoczenia pomaga utrzymać kontakty.

Istnieje pięć KVJJ: Amsterdam, Rijnmond w Krimpen aan den IJssel, Haaglanden, Noord w Groningen i Zuid w Venlo. Każda placówka ma maksymalnie osiem miejsc.

Scholings- en trainingsprogramma (STP)

STP umożliwia bardziej stopniowy powrót do społeczeństwa. Młoda osoba przebywa poza JJI, pod opieką i nadzorem (jeugd)reclassering. Udział nie jest uprawnieniem. Wcześniej trzeba zapewnić mieszkanie, pracę lub naukę oraz zajęcia w czasie wolnym.

Artykuł 2 Rjj wymaga co najmniej 26 godzin zajęć tygodniowo, na przykład nauki, treningu umiejętności społecznych, przygotowania do pracy lub specjalistycznej opieki.

Kiedy udział jest możliwy?

W przypadku jeugddetentie (kary pozbawienia wolności dla nieletnich) trzeba odbyć co najmniej dwie trzecie prawomocnie orzeczonej kary, a do jej końca muszą pozostać co najmniej trzy miesiące. STP trwa maksymalnie trzy miesiące (art. 4 Rjj).

W przypadku PIJ-maatregel STP może zgodnie z art. 5 Rjj rozpocząć się najwcześniej:

• trzy miesiące przed warunkowym zakończeniem środka trwającego maksymalnie trzy lata;
• sześć miesięcy wcześniej, jeśli środek trwa ponad trzy lata, ale mniej niż pięć lat;
• rok wcześniej, jeśli środek trwa maksymalnie siedem lat.

W szczególnych przypadkach możliwy jest dłuższy udział.

Wyłączenia obejmują między innymi voorlopige hechtenis, inne postępowanie karne, w którym zażądano kary lub środka polegającego na pozbawieniu wolności, PIJ-maatregel, którego wykonywanie jeszcze się nie rozpoczęło, oraz obowiązek wyjazdu, wydalenie lub ekstradycję. Udział wykluczają też vreemdelingenbewaring (detencja cudzoziemców) w przypadku osób w wieku od 12 do 17 lat oraz pobyt na podstawie prawa cywilnego. Przy pobycie na podstawie prawa cywilnego istnieje wyjątek dla już rozpoczętego STP (art. 3 i 6 Rjj).

Decyzja i warunki

Po konsultacji z młodą osobą dyrektor występuje o zgodę do ministra, który podejmuje decyzję w ciągu czterech tygodni. Odmowa jest możliwa, jeśli program nie spełnia wymagań, nie odpowiada karze lub środkowi albo niewystarczająco wspiera powrót do społeczeństwa.

Następnie dyrektor decyduje o udziale. Uwzględnia zachowanie, motywację, ustalenia, odpowiedzialność, adres pobytu, predyspozycje, popełniony czyn, przebieg pobytu w zamknięciu i ryzyko powrotu do przestępstwa. Młoda osoba musi wyrazić pisemną zgodę i otrzymuje na piśmie wykaz zajęć, warunki oraz podstawy zakończenia udziału.

Zgodnie z art. 12 Rjj uczestnik musi stosować się do poleceń, udzielać wymaganych informacji, z wyprzedzeniem zgłaszać zmiany adresu i nie popełniać przestępstw. Dodatkowym warunkiem może być dozór elektroniczny.

W razie naruszeń dyrektor może udzielić ostrzeżenia, zmienić warunki, tymczasowo skierować uczestnika z powrotem do placówki lub zakończyć STP. Minister może cofnąć zgodę między innymi w przypadku naruszenia warunków ogólnych, nieusprawiedliwionej nieobecności przez 24 godziny bez przyczyny wynikającej z siły wyższej, podejrzenia popełnienia czynu pozwalającego na zastosowanie voorlopige hechtenis lub uzyskania nowych istotnych informacji.

Skargi i sprzeciwy

Na decyzje dyrektora dotyczące STP młoda osoba może złożyć beklag (skargę) do beklagcommissie. Jeśli dyrektor podejmuje działania z powodu naruszeń, musi niezwłocznie przekazać pisemne, uzasadnione, opatrzone datą i podpisane zawiadomienie, w miarę możliwości napisane zrozumiałym językiem (art. 12 i 13 Rjj).

Od zakończenia nachtdetentie przez officier van justitie nie przysługuje środek zaskarżenia. Jeśli następnie selectiefunctionaris zarządzi przeniesienie, można wnieść bezwaar (sprzeciw) do tego urzędnika oraz beroep (odwołanie) do RSJ. Od sądowego przedłużenia voorlopige hechtenis, a tym samym nachtdetentie, przysługuje beroep.

Co to oznacza dla Państwa?

Warto poprosić o regulamin placówki, aby poznać zasady odwiedzin, i omówić potrzeby edukacyjne z osobami zapewniającymi wsparcie. Perspectiefplan pomaga ustalić, nad czym pracuje młoda osoba. Jeśli możliwe jest kontynuowanie nauki, pracy lub leczenia, warto wcześnie omówić nachtdetentie z adwokatem. Przed rozpoczęciem STP należy sprawdzić, czy zapewniono mieszkanie i zajęcia w ciągu dnia oraz czy warunki są jasne. Pisemne decyzje warto zachować na wypadek składania skargi.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)