Używanie substancji psychoaktywnych

Używanie narkotyków podczas osadzenia może prowadzić do kary dyscyplinarnej i mieć wpływ na przepustki. Zakłady prowadzą kontrole głównie przez badania moczu, które mogą dotyczyć także alkoholu i niektórych leków. Kontrola, ocena wyniku i jego kwestionowanie podlegają określonym zasadom.

Więziennictwo

Artykuł 30 Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ustawy o podstawowych zasadach wykonywania kary pozbawienia wolności) upoważnia dyrektora do nakazania badania moczu. Jest to dopuszczalne ze względu na:

• porządek lub bezpieczeństwo w zakładzie;
• decyzję o umieszczeniu w zakładzie lub przeniesieniu;
• udzielenie przepustki.

Regeling urinecontrole penitentiaire inrichtingen (Rupi) (rozporządzenie o badaniach moczu w zakładach karnych) określa sposób przeprowadzania kontroli. Dopuszczalne są także kontrole wyrywkowe. Potwierdziła to Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) (rada do spraw stosowania prawa karnego i ochrony nieletnich). Kontrolę można również przeprowadzić zapobiegawczo, aby przeciwdziałać używaniu narkotyków.

Polityka przeciwdziałania narkotykom ma ograniczać ich wnoszenie, używanie i handel nimi, a także chronić bezpieczeństwo i zdrowie oraz zapewniać leczenie uzależnień. Podawanie podtrzymującej dawki narkotyku nie mieści się w tej polityce; możliwe jest jednak podawanie metadonu.

Justitiële jeugdinrichtingen (zakłady dla nieletnich podlegające wymiarowi sprawiedliwości)

Wobec nieletnich stosuje się artykuł 35 Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) (ustawy o podstawowych zasadach funkcjonowania zakładów dla nieletnich). Dyrektor może nakazać badanie moczu ze względu na porządek lub bezpieczeństwo, przy umieszczeniu w zakładzie lub przeniesieniu oraz w związku z przepustką.

Sposób przeprowadzania badania określa Regeling urineonderzoek jeugdigen (Ruj) (rozporządzenie o badaniach moczu nieletnich). Artykuł 3 dotyczy pobrania próbki, artykuł 7 przekazania wyniku, a artykuł 10 możliwości ukarania. W przypadku badania powtórnego lub potwierdzającego dyrektor może zdecydować, że nieletni pokryje tylko część kosztów.

Tbs (środek zabezpieczający polegający na leczeniu sprawcy)

Do osób leczonych w ramach środka tbs stosuje się artykuł 24 Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt) (ustawy o podstawowych zasadach leczenia osób objętych tbs). Badanie moczu można nakazać ze względu na porządek lub bezpieczeństwo oraz w związku z przepustką. Umieszczenie w placówce lub przeniesienie nie stanowi tu odrębnej podstawy, inaczej niż w więziennictwie i zakładach dla nieletnich.

Dalsze zasady zawiera Regeling urineonderzoek verpleegden (Ruv) (rozporządzenie o badaniach moczu osób leczonych w ramach tbs). Artykuł 3 reguluje pobranie próbki, artykuł 5 przekazanie wyniku, a artykuł 8 możliwość ukarania. Koszty badania powtórnego i potwierdzającego początkowo ponosi badana osoba; w przypadku wyniku ujemnego koszty są zwracane.

Jak przebiega badanie moczu?

Kontrola dotyczy substancji wpływających na zachowanie: nie tylko narkotyków z wykazów I i II Opiumwet (ustawy o substancjach odurzających), lecz także alkoholu lub leków. Może chodzić na przykład o leki nieprzepisane przez lekarza albo gromadzone na zapas.

Mocz najlepiej pobierać rano, gdy jest najbardziej zagęszczony. Przed badaniem pracownik musi wyjaśnić jego powód i przebieg. Według RSJ nie ma obowiązku zapowiadania badania poprzedniego wieczoru.

Nadzór i przygotowanie próbek

Oddajesz mocz do pojemnika w przeznaczonym do tego pomieszczeniu, pod bezpośrednim nadzorem wzrokowym. Wystarczy jeden pracownik. Dyrektor musi dołożyć starań, aby nadzór sprawowała osoba tej samej płci. W szczególnych, pilnych okolicznościach można od tego odstąpić. Obowiązek dołożenia takich starań nie dotyczy ewentualnej drugiej osoby nadzorującej.

Pod nadzorem rozlewasz mocz do dwóch probówek, zamykasz je i naklejasz etykiety z niepowtarzalnym numerem lub kodem. Druga próbka służy do ewentualnego badania powtórnego. Według RSJ probówki zamykane próżniowo spełniają wymogi dotyczące zamknięcia.

Pracownik sprawdza w Twojej obecności formularz oraz zgodność kodów. Formularz zawiera między innymi imię i nazwisko, datę urodzenia, numer rejestracyjny, datę i godzinę pobrania, substancje objęte badaniem, informacje o przyjmowanych lekach i istotnych schorzeniach.

Gdy nie możesz oddać moczu

Otrzymujesz cztery godziny na oddanie moczu, najlepiej w pomieszczeniu, w którym nie można wpłynąć na wynik badania. Personel musi jasno wskazać, kiedy ten czas się rozpoczyna, i odnotować godzinę rozpoczęcia.

Zgodnie z artykułem 8 ustęp 2 Rupi nieoddanie moczu po czterech godzinach uznaje się za odmowę. Przy wymierzaniu kary traktuje się ją tak samo jak używanie twardych narkotyków. Wiarygodne przeszkody zdrowotne lub psychiczne mogą jednak usprawiedliwiać niemożność oddania moczu. Zakład musi wtedy poszukać innego rozwiązania. W przypadku lęku przed oddawaniem moczu w obecności innych można, na zalecenie lekarza zakładowego lub specjalisty do spraw zachowania, odstąpić od bezpośredniego nadzoru.

Jak rozumieć wynik i zlecić jego sprawdzenie?

Gdy wynik jest już znany, należy go przekazać wraz z informacją o badaniu powtórnym i potwierdzającym. Nie ma prawa do otrzymania wyniku na piśmie. Zakład nie odpowiada za opóźnienia powstałe przed otrzymaniem wyniku z laboratorium.

W badaniu stosuje się wartość graniczną, czyli „próg odcięcia”. Ilość poniżej tej granicy daje wynik ujemny, a powyżej — dodatni. Próg zależy od metody badania. Laboratorium może pomóc w interpretacji.

Wynik dodatni nie musi oznaczać niedozwolonego używania substancji

Leki i inne substancje mogą powodować wynik fałszywie dodatni. Dlatego podaj przyjmowane leki w formularzu zlecenia badania; wymaga tego artykuł 3 ustęp 6 Rupi. Taki obowiązek może również wynikać z regulaminu zakładu. RSJ uznała karę za dopuszczalną, gdy osadzony nie zgłosił przyjmowanych leków mimo takiego obowiązku i podpisał formularz potwierdzający przebieg procedury.

Możliwe są także wyniki fałszywie ujemne, na przykład wskutek rozcieńczenia, dodania innych substancji lub podmiany próbki.

Herhalingsonderzoek (badanie powtórne) i bevestigingsonderzoek (badanie potwierdzające)

Możesz złożyć wniosek o dodatkowe badanie na piśmie, w ciągu 24 godzin od otrzymania informacji o wyniku:

• Herhalingsonderzoek: badanie drugiej próbki moczu tą samą lub podobną metodą.
• Bevestigingsonderzoek: badanie pierwszej próbki inną, zwalidowaną metodą.

Początkowo pokrywasz koszty samodzielnie. Jeśli kolejne badanie da wynik ujemny, otrzymasz zwrot kosztów; zobacz artykuły 6 i 7 Rupi. W przypadku nieletnich obowiązuje wspomniana wcześniej możliwość częściowej odpłatności. Złożenie takiego wniosku powoduje zawieszenie wykonania ewentualnej kary dyscyplinarnej na podstawie artykułu 8 ustęp 3 Rupi.

Metody badania mają różne progi odcięcia, a wyniki pomiarów mogą się nieco różnić. Dlatego wyników nie można bezpośrednio traktować jako równoważnych. Jeśli ich znaczenie pozostaje niejasne mimo wyjaśnień laboratorium, właściwym rozwiązaniem jest pobranie nowej próbki moczu, a nie ponowne badanie tej samej. Wynika to między innymi z orzeczenia RSJ z 16 kwietnia 2024 r., 23/35857/GA.

Rozcieńczony mocz i ponowne używanie substancji

Niskie stężenie kreatyniny

Kreatynina to substancja powstająca podczas pracy mięśni i wydalana przez nerki. Jej stężenie pomaga ocenić stopień rozcieńczenia moczu. Przy stężeniu poniżej 2 mmol na litr mocz uznaje się za tak rozcieńczony, że traktuje się to jako manipulację i karze tak jak używanie twardych narkotyków. Należy Cię ostrzec, że picie dużej ilości płynów może spowodować taki wynik.

Szczególne okoliczności mogą uzasadniać wyjątek. RSJ uwzględniła na przykład picie dużej ilości wody na zalecenie lekarza. W innym przypadku wątpliwości rozstrzygnięto na korzyść osoby ze stężeniem 0,9 mmol/l, ponieważ dużo ćwiczyła i piła, a wcześniej nigdy nie miała dodatniego wyniku. Przy stężeniu poniżej 0,1 mmol/l przyjmuje się, że nie oddano moczu.

Konopie i „bijgebruik” (ponowne użycie między kontrolami)

Bijgebruik oznacza ponowne użycie substancji między dwiema kontrolami. W przypadku konopi porównuje się w tym celu stosunek THC do kreatyniny. Sprawdzenie samego poziomu THC nie wystarcza, ponieważ różnice w ilości wypijanych płynów wpływają na stężenie.

Do oceny oczekiwanego spadku GelreLab (laboratorium) i RSJ stosują okres półtrwania wynoszący 14 dni: jest to czas, w którym stosunek ten powinien zmniejszyć się mniej więcej o połowę. Brak proporcjonalnego spadku może wskazywać na bijgebruik. Według laboratorium do prawidłowej oceny najlepiej wykonywać dwie kontrole tygodniowo, a co najmniej jedną.

Czas wykrywalności substancji różni się w zależności od osoby. Znaczenie mają między innymi masa ciała, czynność nerek i długotrwałe używanie. Bierne wdychanie dymu z konopi prowadzi do wyniku dodatniego tylko w skrajnych warunkach. Według przytoczonych wyników badań również znaczny spadek masy ciała z bardzo małym prawdopodobieństwem powoduje wartość powyżej 50 ng/ml. Według laboratorium cukrzyca i leki nie wyjaśniają wyniku dodatniego u osoby, która całkowicie zaprzestała używania.

Kary, przepustki i leki

Dodatni wynik kontroli lub udowodniona manipulacja mogą prowadzić do kary dyscyplinarnej. Możliwe jest także cofnięcie przepustki obok kary zamknięcia w celi. Podstawą cofnięcia przepustki musi być jednak niedawny wynik dodatni.

Landelijke Sanctiekaart 2019 (ogólnokrajowa tabela kar z 2019 r.) przewidywała za miękkie narkotyki pięć dni zamknięcia we własnej celi bez telewizji i cofnięcie najbliższej przepustki. W przypadku twardych narkotyków chodziło o siedem dni zamknięcia we własnej celi i cofnięcie najbliższej przepustki. Ta tabela kar przestała obowiązywać 1 lipca 2021 r.: podane okresy nie stanowią więc obecnie stałego wymiaru kary.

Przechowywanie leków nie oznacza automatycznie gromadzenia ich na zapas

Regulaminy zakładów zwykle zakazują gromadzenia leków na zapas. Naruszenie zakazu może skutkować karą, w tym umieszczeniem w celi karnej. Należy przy tym uwzględnić Twój stan zdrowia.

Decydujące są okoliczności. Według RSJ nie doszło do gromadzenia leków na zapas, gdy ktoś nie przyjął ich przez trzy godziny, ponieważ brakowało potrzebnego pieczywa. Również znalezienie jednodniowego zapasu nie dowodzi gromadzenia leków, jeśli nie było jasne, kiedy należało je przyjąć.

Inne kontrole i przedmioty zabronione

Oprócz badań moczu przeprowadza się badania wydychanego powietrza, śliny, włosów i krwi. Badanie wydychanego powietrza stosuje się na przykład po przepustce, aby wykryć spożycie alkoholu. W razie odmowy można nakazać badanie krwi zgodnie z artykułem 163 ustęp 5 Wegenverkeerswet (ustawy o ruchu drogowym). Testy śliny nie zastępują badania moczu.

RSJ uznaje procedurę badania moczu za w pełni uregulowaną i zapewniającą gwarancje ochrony praw. Dlatego dyrektor mógł odmówić wpuszczenia pracownika laboratorium, który miał pobrać włosy i krew do niezależnego badania sprawdzającego (RSJ, 6 maja 2013 r., 13/0083/GA).

Odwiedziny, kontrole cel i korespondencja

Osoby odwiedzające mogą być przeszukiwane; wykorzystuje się również psy do wykrywania narkotyków. Od 1 listopada 2019 r. wnoszenie przez odwiedzających przedmiotów zabronionych, w tym narkotyków, jest karalne na podstawie artykułu 429a Wetboek van Strafrecht (kodeksu karnego).

Personel może badać znalezione substancje szybkimi testami. Jeśli nie dają one jasnego wyniku, można przeprowadzić badanie laboratoryjne. Zgodnie z orzeczeniem RSJ z 18 lutego 2025 r., 23/35025/GA, jego kosztami można było początkowo obciążyć osadzonego.

Spice może być wnoszone na nasączonym papierze i nawet w małych ilościach może zagrażać życiu. Dlatego RSJ zaakceptowała zasadę przekazywania osadzonym kopii korespondencji zamiast oryginałów. Uwzględniła przy tym, że mniej ingerujące rozwiązanie nie zapewniało wystarczającej ochrony (RSJ, 16 marca 2023 r., 21/20548/GA).

Uzależnienie od GHB i leczenie

Nagłe odstawienie GHB może powodować poważne problemy zdrowotne, takie jak zaburzenia rytmu serca, bardzo wysokie ciśnienie, dezorientacja i majaczenie z omamami.

Specjalistyczne leczenie polegające na stopniowym odstawianiu jest możliwe w PI Zwolle (zakładzie karnym w Zwolle), dysponującym czterema specjalnymi celami, oraz w Justitieel Centrum voor Somatische Zorg (ośrodku opieki somatycznej wymiaru sprawiedliwości) w PI Haaglanden (zakładzie karnym Haaglanden). Dawkę leczniczego GHB stopniowo się tam zmniejsza pod stałym nadzorem lekarskim i pielęgniarskim, początkowo także z monitoringiem kamer. Pobyt trwa średnio od dziesięciu do dwudziestu dni.

Leczenie jest dobrowolne i wymaga pisemnej zgody. W razie odmowy osoba pozostaje pod obserwacją, a w razie potrzeby zostaje przewieziona do szpitala.

Skargi dotyczące przebiegu procedury

Skarga może dotyczyć również odmowy dostosowania sposobu postępowania. W sprawie zakończonej orzeczeniem z 19 grudnia 2023 r., KC 2024/001, pacjent miał potwierdzony lęk przed oddawaniem moczu w obecności innych, co wcześniejsze placówki uwzględniały. Klinika chciała najpierw odczekać trzy miesiące na zakończenie diagnostyki.

Beklagcommissie (komisja rozpatrująca skargi osób osadzonych) uznała, że nie wyjaśniono dostatecznie, dlaczego w tym okresie nie można było zastosować wyjątku. Bez dostosowania procedury lub leczenia lęku standardowe postępowanie prowadziło jedynie do fikcyjnych wyników dodatnich. Skargę uznano za zasadną; pacjent otrzymał 25 € rekompensaty.

Co to oznacza dla Ciebie?

• Prawidłowo zgłaszaj przyjmowane leki i sprawdzaj dane przy pobieraniu próbki.
• Od razu zgłoś problemy fizyczne lub lęk przed oddawaniem moczu w obecności innych i poproś o ocenę lekarską.
• Jeśli nie możesz oddać moczu, poproś o jasne wskazanie początku czterogodzinnego terminu.
• Kwestionujesz wynik? Złóż pisemny wniosek o dodatkowe badanie w ciągu 24 godzin.
• Przy podejrzeniu bijgebruik poproś o wyjaśnienie porównania wyników obu kontroli.
• Wyjaśnij szczególne okoliczności, na przykład zalecenie lekarskie, aby dużo pić.
• Porozmawiaj ze służbą medyczną o uzależnieniu od GHB ze względu na ryzyko związane z nagłym odstawieniem.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)