Przeniesienie

Przeniesienie może wpłynąć na Twój plan dnia, leczenie i kontakt z rodziną. Możesz samodzielnie wystąpić o przeniesienie, ale inicjatywę może też podjąć placówka. To, kto podejmuje decyzję i jak możesz ją zaskarżyć, zależy od Twojej sytuacji oraz rodzaju przeniesienia.

Więziennictwo

Kto decyduje?

Zgodnie z art. 15 Penitentiaire beginselenwet (Pbw, ustawa o podstawowych zasadach wykonywania kar pozbawienia wolności) o umieszczeniu i przeniesieniu decyduje minister. W praktyce w jego imieniu robi to selectiefunctionaris (urzędnik odpowiedzialny za kierowanie osadzonych do placówek) z Directie Individuele Zaken (DIZ, dyrekcja do spraw indywidualnych) w DJI (służba instytucji penitencjarnych). Uwzględnia przy tym wskazania sądu i Openbaar Ministerie (prokuratury).

Dyrektor ustala, jakie pomieszczenie otrzymasz w placówce (art. 16 Pbw). Przeniesienie wewnętrzne do celi lub na oddział o tym samym przeznaczeniu należy do jego kompetencji. Jednak o przeniesieniu z huis van bewaring (aresztu śledczego) do gevangenis (zakładu karnego) musi zdecydować selectiefunctionaris, nawet jeśli odbywa się ono w tym samym budynku.

Przeniesienie wewnętrzne musi być przeprowadzone z należytą starannością, a jego powód musi być jasny. Przy przeniesieniu do innej lokalizacji w ramach tej samej PI (placówki penitencjarnej) dyrektor musi wcześniej Cię wysłuchać i pisemnie poinformować o decyzji (art. 57 ust. 1 lit. l oraz art. 58 ust. 1 Pbw).

Samodzielne złożenie wniosku o przeniesienie

Art. 18 Pbw daje Ci prawo do złożenia wniosku o przeniesienie. Możesz złożyć go bezpośrednio do selectiefunctionaris lub za pośrednictwem dyrektora. Dyrektor musi zająć się Twoim wnioskiem i przekazać go dalej, nawet jeśli go nie popiera.

Casemanager (opiekun prowadzący sprawę osadzonego) sporządza w imieniu dyrektora selectieadvies (opinię dotyczącą skierowania do placówki). Zawiera ona Twój wniosek, uzasadnienie i stanowisko dyrektora. Selectiefunctionaris musi podjąć decyzję w ciągu sześciu tygodni. Po odmowie możesz ponownie złożyć taki wniosek po sześciu miesiącach.

Zgoda nie oznacza natychmiastowego przeniesienia. Trafisz na listę oczekujących; termin przeniesienia zależy od dostępności miejsc.

Jakie miejsce odpowiada Twojej sytuacji?

Pbw i Regeling selectie, plaatsing en overplaatsing van gedetineerden (Rspog, rozporządzenie dotyczące kwalifikowania, umieszczania i przenoszenia osadzonych) rozróżniają przeznaczenie, poziom zabezpieczenia i reżim pobytu:

• Przeznaczenie: huis van bewaring służy między innymi do wykonywania voorlopige hechtenis (tymczasowego aresztowania). Gevangenis jest przeznaczone dla skazanych, także wtedy, gdy wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Umieszczenie na oddziale ISD (oddziale dla sprawców wielokrotnie popełniających przestępstwa) wymaga prawomocnego orzeczenia ISD-maatregel (środka polegającego na umieszczeniu takich sprawców w specjalnej placówce).
• Zabezpieczenie: istnieją miejsca o ograniczonym, zwykłym, podwyższonym i szczególnie wysokim poziomie zabezpieczenia. Zasadą jest zwykły poziom zabezpieczenia. Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA, oddział o ograniczonym poziomie zabezpieczenia) umożliwia w ostatniej fazie pozbawienia wolności pracę lub naukę poza murami placówki.
• Reżim: w gemeenschapsregime (reżimie wspólnego pobytu) jak najwięcej zajęć odbywasz z innymi. Zwykle przebywasz w celi wieloosobowej, chyba że istnieją przeciwwskazania, na przykład związane ze zdrowiem lub zachowaniem. W individueel regime (reżimie indywidualnym) dyrektor określa, które zajęcia odbywają się indywidualnie, a które wspólnie. Masz tam celę jednoosobową.

Przy pierwszym umieszczeniu określa się również ryzyko ucieczki i zagrożenie dla społeczeństwa. Oprócz zwykłego profilu ryzyka istnieją profile podwyższony, wysoki i skrajny. Uwzględnia się między innymi dane o przestępstwie, informacje z wcześniejszych pobytów w placówkach i informacje policyjne.

Przeniesienie między miejscami tego samego rodzaju to horizontale overplaatsing (przeniesienie poziome). Zmiana przeznaczenia to verticale overplaatsing (przeniesienie pionowe). Przy detentiefasering (etapowym przygotowaniu do zwolnienia) zmieniają się zarówno poziom zabezpieczenia, jak i reżim. „Strafoverplaatsing” (przeniesienie za karę) nie istnieje jako instytucja prawna: przeniesienie może jednak zostać uznane za konieczne ze względu na porządek i bezpieczeństwo.

Oddziały specjalne

Specjalne warunki pobytu mogą wynikać ze stanu zdrowia, szczególnej podatności na krzywdę, zachowania lub rodzaju przestępstwa (art. 14 Pbw):

• EZV (oddział dodatkowej opieki): dodatkowe wsparcie dla osadzonych szczególnie podatnych na krzywdę. Pobyt tam nie daje automatycznie prawa do PPC (penitencjarnego ośrodka psychiatrycznego) ani leczenia poza placówką. Decydujące jest to, czy placówka może zapewnić wystarczającą opiekę; potwierdziła to RSJ (rada do spraw stosowania prawa karnego i ochrony nieletnich) 3 lutego 2025 r.
• PPC: opieka psychiatryczna, gdy zwykła opieka lub EZV nie wystarczają, a umieszczenie w GGZ (systemie opieki psychiatrycznej) nie jest możliwe. Po ocenie przez NIFP (holenderski instytut psychiatrii i psychologii sądowej) dyrektor składa wniosek o przeniesienie do selectiefunctionaris.
• Pieter Baan Centrum (ośrodek obserwacji psychiatrycznej): obserwacja psychiatryczna na polecenie sądu, co do zasady przez maksymalnie siedem tygodni.
• JCvSZ (sądowe centrum opieki somatycznej): opieka szpitalna lub długotrwała dodatkowa opieka nad zdrowiem fizycznym. Krótki pobyt może zorganizować dyrektor na podstawie art. 42 ust. 4 Pbw; długotrwałe umieszczenie może odbyć się za pośrednictwem selectiefunctionaris.
• BPG (oddział dla osadzonych stwarzających poważne trudności w utrzymaniu porządku): pobyt w przypadku skrajnego ryzyka związanego z utrzymaniem kontroli nad osadzonym. Należy wykluczyć problemy psychiatryczne jako główną przyczynę, a pobyt we własnej lub innej placówce nie może już stanowić odpowiedniego rozwiązania.
• AIT (oddział intensywnego nadzoru): intensywny nadzór mający zapobiegać dalszej działalności przestępczej. O umieszczeniu decyduje dyrektor; przewidziano zmianę polegającą na podejmowaniu decyzji w imieniu ministra.

EBI (placówka o szczególnie wysokim poziomie zabezpieczenia) jest przeznaczona dla osób stwarzających skrajne ryzyko ucieczki lub niedopuszczalne zagrożenie dla społeczeństwa, w tym gdy istnieją oznaki dalszej działalności przestępczej. Obowiązuje odrębna procedura kwalifikowania, z udziałem komisji doradczej i coroczną kontrolą zasadności umieszczenia.

Umieszczenie na Terroristen Afdeling (TA, oddziale dla osób związanych z terroryzmem) może wynikać z podejrzenia lub skazania za przestępstwo terrorystyczne albo z rozpowszechniania treści prowadzących do radykalizacji. Decydująca jest przy tym podstawa prawna pozbawienia wolności. Przy umieszczeniu z powodu rozpowszechniania takich treści co dwanaście miesięcy wydawana jest decyzja o przedłużeniu pobytu.

Dla kategorii określonej w art. 20a lit. b Rspog przeniesienie poza ten oddział następuje po odbyciu jednej trzeciej prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności lub gdy do końca kary pozostało od czterech miesięcy do roku. Wyjątki dotyczą grożącej ekstradycji, rozpowszechniania treści prowadzących do radykalizacji w ostatnim roku lub podwyższonego zagrożenia dla społeczeństwa w razie ucieczki.

Vreemdelingenbewaring (detencja administracyjna cudzoziemców)

Także przy umieszczaniu w vreemdelingenbewaring obowiązują Pbw i Rspog. Osoby zatrzymane przebywają w ośrodku detencyjnym.

Różni się to od pozbawienia wolności z powodu przestępstwa. Osoby bez prawa do legalnego pobytu, pozbawione wolności na podstawie prawa karnego, umieszcza się w PI Ter Apel (placówce penitencjarnej w Ter Apel) (art. 20b Rspog). Samo vreemdelingenbewaring nie jest pozbawieniem wolności na podstawie prawa karnego.

Skargi, bezwaar (sprzeciw) i beroep (odwołanie)

Właściwa procedura zależy od tego, kto podjął decyzję:

• Przeniesienie wewnętrzne przez dyrektora: beklag (skarga penitencjarna) do commissie van toezicht (komisji nadzorczej) na podstawie art. 60 ust. 1 Pbw.
• Nienależyte zajęcie się Twoim wnioskiem lub przekazanie go dalej: również beklag. Nie można złożyć beklag na samą treść selectieadvies ani sposób sporządzenia tej opinii.
• Decyzja selectiefunctionaris o umieszczeniu: zazwyczaj najpierw bezwaar, najpóźniej siódmego dnia od uzyskania wiadomości o decyzji. Dotyczy to również pierwszego umieszczenia i zelfmelders (osób samodzielnie zgłaszających się do odbycia kary).
• Odrzucenie Twojego własnego wniosku o przeniesienie: bezpośrednio beroep do Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), także przy częściowej odmowie.

Bezpośrednie beroep przysługuje również w przypadku wniosku dyrektora, na który w pełni się zgadzasz lub wobec którego wcześniej zgłoszono z Twojej strony zastrzeżenia. W pozostałych przypadkach selectiefunctionaris rozstrzyga Twój bezwaar w ciągu sześciu tygodni. Następnie, jeśli bezwaar uznano w całości lub części za bezzasadny, możesz zwrócić się do RSJ.

W trakcie beroep możesz wystąpić o schorsing (czasowe wstrzymanie wykonania decyzji). W trakcie bezwaar co do zasady nie jest to możliwe, chyba że decyzja długo nie zapada lub występują wyjątkowe okoliczności.

Forensische zorg (opieka w ramach wymiaru sprawiedliwości) i tbs (środek zabezpieczający polegający na leczeniu sprawcy)

Przeniesienie z więzienia do placówki opieki zdrowotnej

Art. 15 ust. 4 i art. 43 ust. 4 Pbw umożliwiają umieszczenie w placówce opieki psychiatrycznej. Takie artikelplaatsingen (umieszczenia na podstawie wskazanych artykułów) są dobrowolne i wymagają Twojej zgody oraz wskazania NIFP: oceny potrzebnej opieki. Tych dwóch trybów nie wolno stosować kolejno po sobie.

W przypadku określonych poważnych przestępstw z użyciem przemocy i przestępstw seksualnych potrzebne są analiza przestępstwa i ocena ryzyka. Przy określaniu wskazań do opieki uwzględnia się ocenę ryzyka nie starszą niż sześć miesięcy. Znaczenie mają również akta i opinie OM (skrót od Openbaar Ministerie), reclassering (służby probacyjnej) oraz ewentualnie sądu.

W przypadku tych artikelplaatsingen obowiązują wyłączenia, w tym tbs met dwangverpleging (tbs z przymusowym leczeniem w placówce), negatywna opinia OM, status cudzoziemca, dożywotnie pozbawienie wolności, przewidywane niepokoje społeczne, wskazany poziom zabezpieczenia 4 lub odmowa zgody na ocenę wskazań do opieki GGZ.

Administracyjnie nadal pozostajesz wpisany do pierwotnej placówki. Dyrektor śledzi Twoje leczenie i nadal ponosi odpowiedzialność. Przyznanie swobód wymaga decyzji zgodnej z zasadami verlof (przepustek); zakończenie pobytu w placówce opieki może prowadzić do powrotnego przeniesienia.

Art. 43 ust. 4 Pbw

Ten tryb można wykorzystać do zapewnienia niezbędnej opieki, w tym leczenia stacjonarnego lub mieszkania wspomaganego pod koniec pozbawienia wolności. Musisz mieć wyrok skazujący co najmniej w pierwszej instancji. Umieszczenie musi dać się pogodzić z wykonywaniem pozbawienia wolności.

Decyzję podejmuje dyrektor, który odpowiada również za przygotowanie i wybór podmiotu zapewniającego opiekę. RSJ orzekła między innymi, że:

• przy odmowie należy nadać odpowiednią wagę pozytywnym opiniom specjalistów i motywacji do leczenia;
• zbyt późne przygotowanie może stanowić poważne naruszenie obowiązku zapewnienia opieki;
• odesłanie do systemu kierowania do placówek Ifzo (systemu informacyjnego opieki w ramach wymiaru sprawiedliwości) bez konkretnego wyjaśnienia może być niewystarczające.

Zasady te wynikają między innymi z orzeczeń z 24 grudnia 2024 r. i 31 stycznia 2025 r.

Art. 15 ust. 4 Pbw i umieszczenie w ramach tbs

Art. 15 ust. 4 Pbw umożliwia przeniesienie w celu zapewnienia opieki w przypadku zaburzenia psychicznego, schorzenia psychogeriatrycznego lub niepełnosprawności intelektualnej.

Art. 6:2:8 Wetboek van Strafvordering (kodeksu postępowania karnego) przewiduje ponadto możliwość umieszczenia w klinice tbs. W określonych okolicznościach jest to możliwe także bez orzeczonego tbs, na przykład gdy dostępna psychiatryczna opieka penitencjarna jest niewystarczająca. W przypadku kary pozbawienia wolności połączonej z tbs regularnie ocenia się, czy potrzebne jest wcześniejsze umieszczenie. Zwykle tbs rozpoczyna się po uprawomocnieniu wyroku i odbyciu części kary pozbawienia wolności, którą należy wykonać.

Można uwzględniać dostępność miejsc i zagrożenia dla bezpieczeństwa. Od decyzji dotyczących tego umieszczenia, jego zakończenia i określonych odmów przysługuje beroep do RSJ w ciągu czterech tygodni.

Justitiële jeugdinrichtingen (placówki wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich)

O umieszczeniu młodej osoby decyduje selectiefunctionaris. Uwzględnia podstawę pozbawienia wolności, sytuację osobistą, potrzebny poziom zabezpieczenia oraz wskazania lub opinie zaangażowanych instytucji. Bierze też pod uwagę wychowanie i powrót do społeczeństwa. Młoda osoba może sama wystąpić o przeniesienie; może je również zaproponować dyrektor (art. 12 i 19 Bjj, ustawy o podstawowych zasadach funkcjonowania placówek wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich).

Bliskość własnego środowiska życia nie daje automatycznie prawa do konkretnej placówki. Również zastosowanie adolescentenstrafrecht (zasad prawa karnego dla młodych sprawców) nie zobowiązuje automatycznie do umieszczenia w placówce dla nieletnich, jak orzekła RSJ 22 lipca 2025 r.

Leczenie i szczególne formy umieszczenia

W przypadku PIJ-maatregel (środka polegającego na umieszczeniu młodego sprawcy w placówce leczniczo-wychowawczej) termin na umieszczenie wynosi co do zasady trzy miesiące. Przedłużenie każdorazowo o trzy miesiące jest przewidziane przede wszystkim na wypadek braku miejsc i wymaga wyraźnej decyzji.

Przy braku miejsc młoda osoba od szesnastego roku życia może pozostać w celi policyjnej przez maksymalnie dziesięć dni. Dla osób w wieku od dwunastu do szesnastu lat obowiązuje limit trzech dni, wyłącznie w celu zorganizowania transportu do dostępnego miejsca w placówce dla nieletnich.

Do intensywnej opieki lub leczenia potrzebna jest opinia psychiatryczna; w przypadku indywidualnego oddziału terapeutycznego opinię wydaje specjalna komisja. Dyrektor może przedłużyć pobyt po uzyskaniu opinii, ale najpierw musi wysłuchać młodej osoby. Możliwy jest beklag. Obserwacja zgodnie z art. 22d Bjj trwa co do zasady maksymalnie siedem tygodni, z możliwością przedłużenia o maksymalnie cztery tygodnie.

Dyrektor decyduje, czy młoda osoba może opiekować się dzieckiem w placówce. Przy odmowie lub cofnięciu zgody musi ją wysłuchać (art. 61 Bjj); beklag jest możliwy zgodnie z art. 65 Bjj. Jeśli brakuje odpowiednich warunków, można wystąpić o przeniesienie rodzica i dziecka.

Od decyzji selectiefunctionaris może przysługiwać beroep do RSJ. Jeśli nie było wcześniejszego wniosku młodej osoby, najpierw składa się bezwaar do selectiefunctionaris.

Przeniesienie międzynarodowe

W obrębie Królestwa obowiązują różne Onderlinge Regelingen Detentiecapaciteit (ORD, wzajemne porozumienia dotyczące miejsc dla osób pozbawionych wolności). ORD1 nie ma zastosowania do europejskiej części Niderlandów. ORD2 umożliwia przeniesienie z powodu komplikacji medycznych lub pilnych względów bezpieczeństwa. Minister podejmuje decyzję w ciągu czternastu dni. Zasadą jest powrót, gdy ustanie konieczność pobytu, co do zasady w ciągu sześciu miesięcy; przedłużenie jest możliwe każdorazowo o sześć miesięcy.

Od przeniesienia lub powrotu na podstawie ORD2 nie przysługuje środek zaskarżenia przewidziany w Pbw. Możliwe jest jednak kort geding (pilne postępowanie sądowe o rozstrzygnięcie tymczasowe). RSJ orzekła, że długotrwały pobyt przekraczający dwa lata w europejskiej części Niderlandów nie uzasadnia sam w sobie trwałego wyłączenia możliwości korzystania ze swobód.

ORD3 służy powrotowi do społeczeństwa w związku z prawomocnie orzeczoną karą pozbawienia wolności. Warunki obejmują główne miejsce zamieszkania w kraju przyjmującym, nieprzerwany pobyt przez co najmniej trzy lata i co najmniej sześć miesięcy kary pozostałej do odbycia. Po zgodzie obu ministrów przeniesienie następuje w ciągu trzydziestu dni. Obowiązują przepisy kraju przyjmującego, przez co data voorwaardelijke invrijheidstelling (warunkowego przedterminowego zwolnienia) może się zmienić.

Poza Królestwem przekazanie wykonania kary odbywa się na podstawie WETS (ustawy o wzajemnym uznawaniu i wykonywaniu kar pozbawienia wolności oraz kar warunkowych) lub WOTS (ustawy o przekazywaniu wykonania orzeczeń karnych). DIZ koordynuje te procedury. Dyrektor lub casemanager musi pomóc osadzonemu cudzoziemcowi w złożeniu wniosku o przekazanie i zająć się tym wnioskiem.

Co to oznacza dla Ciebie?

Konkretnie uzasadnij swój wniosek: na przykład możliwościami odwiedzin, potrzebą opieki lub opiniami specjalistów. Omów z casemanager, czy wniosek został przekazany dalej. W razie odmowy sprawdź, kto podjął decyzję: od tego zależy, czy należy złożyć beklag, bezwaar czy bezpośrednio beroep. Zwróć szczególną uwagę na krótki termin wniesienia bezwaar.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)