Zasady palenia
Zasady dotyczące palenia
Jakie zasady dotyczące palenia obowiązują w miejscach pozbawienia wolności, jak chronione są osoby niepalące i kiedy można złożyć skargę na zakaz palenia lub uciążliwy dym?
Również w miejscach pozbawienia wolności obowiązują przepisy chroniące przed dymem tytoniowym. To, czy wolno palić, zależy między innymi od pomieszczenia, regulaminu wewnętrznego i rodzaju placówki. Osoby niepalące mogą oczekiwać, że dyrekcja podejmie działania przeciwko uciążliwościom związanym z dymem.
Podstawa prawna zasad dotyczących palenia
Tabaks- en rookwarenwet (ustawa o tytoniu i wyrobach do palenia) chroni między innymi osoby niepalące przed dymem tytoniowym. Artykuł 10 ust. 1 nakazuje wprowadzenie zakazu palenia w pomieszczeniach, w których ludzie pracują, w lit. c, oraz w budynkach lub placówkach użytkowanych przez władze publiczne, w lit. a. Dlatego również w więzieniach, huizen van bewaring (aresztach śledczych), celach policyjnych i tbs-instellingen (placówkach wykonujących środek tbs, czyli leczenie przymusowe orzeczone przez sąd karny) należy wprowadzić, oznaczyć i egzekwować zakaz palenia.
Istnieją wyjątki. Pozwala na nie art. 10 ust. 2. Zgodnie z art. 6.2 ust. 1 Tabaks- en rookwarenbesluit (rozporządzenia o tytoniu i wyrobach do palenia) obowiązek ten nie dotyczy:
- pomieszczeń objętych ochroną życia prywatnego;
- przestrzeni na świeżym powietrzu.
Własne pomieszczenie mieszkalne w placówce podlegającej wymiarowi sprawiedliwości może być taką przestrzenią prywatną, jeżeli mieszkaniec nie musi dzielić go z innymi. Wyjątek od ustawowego zakazu palenia nie oznacza jednak automatycznie, że placówka nie może wprowadzić tam ograniczeń palenia. Przepisy dotyczące tytoniu same w sobie nie wykluczają całkowitego zakazu palenia w placówce.
Szczegółowe zasady palenia znajdują się w regulaminie wewnętrznym. Może on również przewidywać sankcje za ich naruszanie.
Ochrona przed uciążliwym dymem
Dyrektor musi zadbać o to, aby pomieszczenia objęte zakazem palenia rzeczywiście pozostawały wolne od dymu. Również dym z pomieszczenia, w którym palenie jest dozwolone, nie może bez ograniczeń powodować uciążliwości. Dyrekcja musi aktywnie szukać rozwiązań chroniących osoby niepalące.
Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, w skrócie RSJ (Rada ds. Stosowania Prawa Karnego i Ochrony Młodzieży), rozpatruje między innymi beroep (odwołania) w sprawach dotyczących pozbawienia wolności. RSJ orzekła, że odmowa objęcia określonych pomieszczeń wspólnych zakazem palenia może podlegać beklag (skardze na decyzję dyrekcji). Oznacza to, że skarga w tej sprawie może zostać rozpatrzona. W sprawach, w których zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami pomieszczenia te powinny być wolne od dymu, a skarżący odczuwał uciążliwości związane z paleniem, skargi uznawano za zasadne.
Jednocześnie nie każdy przypadek uciążliwego dymu oznacza zaniedbanie. Według RSJ sporadyczne uciążliwości są niemal nieuniknione, dopóki nie obowiązuje całkowity zakaz palenia. Także od mieszkańców można oczekiwać pewnego zaangażowania. W orzeczeniu z 20 grudnia 2016 r., 16/3295/TA, uwzględniono to, że skarżący mógł przy wychodzeniu zamykać drzwi swojego pokoju, aby dym nie dostawał się do środka.
Także personel musi przestrzegać zasad
Zasady dotyczące palenia obowiązują nie tylko mieszkańców. Dyrekcja musi również reagować na naruszenia popełniane przez pracowników.
W sprawie z 20 kwietnia 2011 r., KC 2011/019, pracownik palił na patio przy otwartych drzwiach. W rezultacie dym przedostawał się do środka. Mieszkaniec skarżył się na to już od ponad roku. Beklagcommissie (komisja rozpatrująca skargi) przypisała odpowiedzialność za naruszenie dyrekcji i uznała skargę za zasadną.
Jednorazowe naruszenie nie zawsze prowadzi do takiej samej oceny. 6 czerwca 2023 r. RSJ orzekła w sprawie 21/22940/GA, że dyrekcja nie naruszyła swojego zorgplicht (obowiązku opieki i ochrony): zasady palenia przez personel były egzekwowane mimo jednorazowego naruszenia na oddziale.
Więziennictwo
Palenie we własnej celi
Cela, której nie trzeba dzielić z innymi, może być objęta wyjątkiem dotyczącym przestrzeni prywatnych. Przepisy dotyczące tytoniu pozostawiają więc możliwość palenia w niej. Nie oznacza to jednak, że palenie we własnym pomieszczeniu mieszkalnym jest zawsze dozwolone bez ograniczeń.
Ograniczenie może być uzasadnione na przykład bezpieczeństwem pożarowym. 20 grudnia 2007 r., w sprawie 07/1788/TA, RSJ zaakceptowała zakaz palenia we własnym pomieszczeniu mieszkalnym po zamknięciu, od godziny 21:30 do następnego ranka. W tej sprawie bezpieczeństwo pożarowe wymagało szczególnej ostrożności.
Jeżeli palenie w celi jest dozwolone, placówka nadal odpowiada za działania zapobiegające uciążliwościom związanym z dymem poza tą celą.
Dzielenie celi z osobą palącą
Przy umieszczaniu w celi wieloosobowej należy uwzględniać to, czy dana osoba pali. W piśmie z 26 maja 2011 r. sekretarz stanu określił oddzielne umieszczanie palących i niepalących jako inspanningsverplichting (obowiązek podejmowania starań): placówka musi o to zabiegać, ale nie jest to bezwarunkowa gwarancja.
Towarzyszy temu wyraźny zorgplicht. Dyrektor musi chronić niepalącego osadzonego przed niechcianymi i możliwymi do uniknięcia szkodliwymi skutkami dymu tytoniowego pochodzącego od współosadzonych. Zgodnie z orzecznictwem obowiązują więc następujące zasady:
- Co do zasady osoby niepalącej nie umieszcza się w celi z osobą palącą, jeżeli osoba niepaląca się temu sprzeciwia.
- Jeżeli mimo to do tego dojdzie, dyrektor musi poszukać rozwiązania.
- Jeżeli działania dyrektora są niewystarczające, może to stanowić poważne zaniedbanie i może zostać przyznana tegemoetkoming (rekompensata).
Tylko wyjątkowe okoliczności mogą uzasadniać brak reakcji dyrektora na zgłoszenie, że ktoś nie chce już mieszkać z osobą palącą. Ten zorgplicht pojawia się między innymi w orzeczeniach RSJ z 17 czerwca 2020 r., R-19/5447/GA, oraz z 9 kwietnia 2015 r., 15/1066/SGA.
Praktycznym przykładem jest orzeczenie z 25 lipca 2024 r., KC 2024-018. Osobę niepalącą umieszczono z osobą palącą mimo jej sprzeciwu. Dyrekcja nie zrobiła nic, aby jak najszybciej zakończyć tę sytuację. To, że osadzony nie ponawiał skarg, nie zwalniało dyrekcji z odpowiedzialności. Skargę uznano za zasadną, a tegemoetkoming wyniosła € 7,50. Kwota ta dotyczy tej konkretnej sprawy.
Palenie na placu spacerowym
W odniesieniu do przestrzeni na świeżym powietrzu nie ma ustawowego obowiązku wprowadzenia zakazu palenia. To, czy dyrektor może mimo to wprowadzić taki zakaz, należy oceniać również na podstawie przepisów dotyczących pozbawienia wolności.
30 stycznia 2019 r., w sprawie R-18/51/GA, RSJ oceniła całkowity zakaz palenia na placu spacerowym PI Ter Apel (zakładu karnego w Ter Apel). Według RSJ zakaz ten był sprzeczny z art. 2 ust. 4 Penitentiaire beginselenwet, w skrócie Pbw (ustawy o podstawowych zasadach wykonywania kar pozbawienia wolności). Artykuł ten zawiera beginsel van minimale beperkingen (zasadę minimalnych ograniczeń): ograniczenia podczas pozbawienia wolności muszą mieścić się w granicach tej zasady.
RSJ uznała za istotne, że całkowity zakaz palenia na zewnątrz szedł dalej niż ograniczenia obowiązujące na wolności. Zakaz nie spełnił tego kryterium. RSJ mogła sama rozpatrzyć tę skargę, ponieważ dotyczyła ona zakazu wprowadzonego przez dyrektora, a nie ogólnego nadzoru nad przestrzeganiem przepisów dotyczących tytoniu.
Justitiële jeugdinrichtingen (placówki dla nieletnich podlegające wymiarowi sprawiedliwości)
Wiek i wyznaczone pory palenia
Od 1 stycznia 2014 r. nie wolno sprzedawać tytoniu osobom poniżej 18. roku życia. W placówkach dla nieletnich osoby poniżej 18. roku życia nie mogą również palić.
Dla osób w wieku 18 lat i starszych obowiązują wyznaczone pory palenia. Mogą one palić podczas spaceru. Ponadto często wyznacza się inne pory, w których mogą na krótko wyjść na zewnątrz, aby zapalić.
We własnych pokojach i w pomieszczeniach grup mieszkalnych obowiązuje całkowity zakaz palenia. Dotyczy on zatem także młodych osób, którym wiek pozwala już palić. E-papierosy są w placówkach dla nieletnich zakazane ze względów bezpieczeństwa.
Znaczenie mają więc zarówno wiek, jak i miejsce: ukończenie 18 lat nie oznacza, że młoda osoba może palić wszędzie i o każdej porze.
Tbs-inrichtingen i forensische zorg (opieka świadczona w ramach prawa karnego)
Uciążliwy dym z pokoi pacjentów
Jeżeli pacjenci mogą palić w swoich pokojach, klinika musi chronić osoby niepalące przed skutkami tego palenia. Przy rozpatrywaniu skarg bierze się pod uwagę działania, które rzeczywiście podjęto.
W sprawie z 17 lipca 2018 r., KC 2019/012, pacjent skarżył się na dym pochodzący od innych pacjentów, odwiedzających i personelu. Klinika miała wyciągi w pokojach, regulamin wewnętrzny i poświęcała jego sytuacji dodatkową uwagę. Innym pacjentom zwracano uwagę, że nie wolno im palić w drzwiach. Nie wykazano w wystarczającym stopniu zaniedbań kliniki; skarga nie została uwzględniona.
Inaczej zakończyła się sprawa rozstrzygnięta 19 stycznia 2019 r., KC 2019/002. Zgodnie z regulaminem podczas odwiedzin w pokoju drzwi musiały pozostawać uchylone na około 10 centymetrów. Było to sprzeczne z działaniami potrzebnymi do ochrony osób niepalących. Nie wykazano, że podjęto dodatkowe środki przeciwko uciążliwemu dymowi. Skargę uznano za zasadną i przyznano tegemoetkoming w wysokości € 10.
Całkowity zakaz palenia w tbs-inrichting
Własny pokój pacjenta nie daje bezwarunkowego prawa do dalszego palenia. FPC Dr. S. van Mesdag (ośrodek psychiatrii sądowej) wprowadził 15 kwietnia 2024 r. ogólny zakaz palenia, początkowo z wyjątkiem pokoi pacjentów. Od 1 października 2024 r. zniesiono również ten wyjątek.
21 marca 2025 r., w sprawach 24/41923/TA i 24/41927/TA, RSJ orzekła, że całkowity zakaz palenia nie jest wymagany przez przepisy dotyczące tytoniu, ale sam w sobie jest dozwolony.
Przy wyważaniu interesów ochrona zdrowia fizycznego oraz zdrowego środowiska życia i pracy niepalących pacjentów i pracowników mogła przeważyć nad swobodą wyboru palących pacjentów. RSJ uznała również za dostatecznie wiarygodne, że częściowy zakaz palenia w tej placówce był niewykonalny. RSJ przyjęła, że placówka w razie potrzeby zapewnia odpowiednią pomoc i wsparcie w rzucaniu palenia.
Orzeczenie to dotyczy innej sytuacji niż zakaz palenia na placu spacerowym PI Ter Apel. Dlatego rozstrzygnięcia dotyczącego jednej placówki nie można automatycznie stosować do każdej innej.
Skargi na zasady palenia lub uciążliwy dym
Ogólny nadzór sprawowany przez NVWA
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, w skrócie NVWA (holenderski urząd ds. bezpieczeństwa żywności i produktów), kontroluje przestrzeganie Tabaks- en rookwarenwet. Można złożyć tam skargę na naruszenie tej ustawy. Nadzór ten dotyczy zasad palenia i ich egzekwowania w placówce w ujęciu ogólnym, a nie rozstrzygania indywidualnych sporów dotyczących palenia.
Beklag do Commissie van Toezicht (komisji nadzorczej)
Można również skorzystać z możliwości złożenia beklag do Commissie van Toezicht. Ważne jest przy tym rozróżnienie między ogólną zasadą a decyzją dotyczącą konkretnej osoby.
Pbw, Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, w skrócie Bjj (ustawa o podstawowych zasadach funkcjonowania placówek dla nieletnich podlegających wymiarowi sprawiedliwości), oraz Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden, w skrócie Bvt (ustawa o podstawowych zasadach leczenia osób objętych środkiem tbs), nie przewidują beklag na ogólne uregulowanie jako takie. Skarga skierowana wyłącznie przeciwko istnieniu ogólnego zakazu palenia zostaje uznana za niet-ontvankelijk (niedopuszczalną): nie jest wtedy rozpatrywana merytorycznie.
Można natomiast zaskarżyć decyzję dotyczącą zastosowania przepisów wobec Państwa. Przykładem jest sytuacja, w której jednej osobie wolno palić, a innej nie. Również odmowa podjęcia działań przeciwko dotykającym Państwa uciążliwościom związanym z dymem może podlegać beklag.
Podstawy prawne beklag na indywidualną decyzję dyrekcji to:
- art. 60 ust. 1 Pbw;
- art. 65 ust. 1 Bjj;
- art. 56 ust. 1 Bvt.
Co to oznacza dla Państwa?
Jeśli Państwo palą: należy sprawdzić w regulaminie wewnętrznym, gdzie i kiedy palenie jest dozwolone. Nie należy zakładać, że wyjątek dotyczący własnego pokoju lub przestrzeni na świeżym powietrzu automatycznie oznacza zakaz wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń palenia.
Jeśli przeszkadza Państwu dym: należy konkretnie zgłosić, skąd pochodzi dym, kiedy jest uciążliwy i jakiego działania Państwo oczekują. Dyrekcja musi nie tylko ustalać zasady, lecz także dbać o ich przestrzeganie i w razie potrzeby szukać rozwiązania.
Jeśli jako osoba niepaląca zostaną Państwo umieszczeni w celi z osobą palącą: należy wyraźnie zgłosić sprzeciw. Ma on znaczenie dla zorgplicht dyrektora. Nie trzeba stale ponawiać skargi, aby ta odpowiedzialność nadal obowiązywała.
Jeśli chcą Państwo złożyć beklag: należy jasno wskazać, jaka decyzja, odmowa lub sposób zastosowania zasad palenia dotyczy Państwa osobiście. To rozróżnienie może przesądzić o tym, czy skarga zostanie rozpatrzona merytorycznie.
Uwaga
Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.
Masz pytania dotyczące swojej sytuacji?
Zadzwoń, aby uzyskać bezpłatną wstępną ocenę, lub zostaw swoje dane. Adwokat specjalizujący się w prawie penitencjarnym oddzwoni najszybciej, jak to możliwe.