Verlof (przepustka)

Verlof umożliwia czasowy pobyt poza placówką. Dostępne możliwości zależą od Państwa sytuacji, celu przepustki i zagrożeń dla bezpieczeństwa. W więzieniach, placówkach dla nieletnich i klinikach tbs obowiązują różne zasady.

Przepustki w więziennictwie

Podstawę udzielania przepustek stanowi artykuł 26 Penitentiaire beginselenwet (Pbw) (ustawy o zasadach wykonywania kar pozbawienia wolności). Szczegółowe zasady zawiera Regeling tijdelijk verlaten van de inrichting (Rtvi) (rozporządzenie o czasowym opuszczaniu zakładu). Podczas przepustki kara nadal biegnie; przy strafonderbreking (przerwie w odbywaniu kary) jej wykonywanie zostaje wstrzymane.

Re-integratieverlof (przepustka reintegracyjna) i Państwa verlofplan (plan przepustek)

Re-integratieverlof musi służyć konkretnemu celowi określonemu w detentie- en re-integratieplan, czyli D&R-plan (planie odbywania kary i reintegracji). Może chodzić o pracę, mieszkanie lub odbudowę kontaktów rodzinnych. Od 1 stycznia 2025 r. obowiązują zaostrzone zasady, zwłaszcza dotyczące sociaal verlof (przepustek służących kontaktom społecznym).

Verlofplan jest częścią D&R-plan. Określa cel, sposób, w jaki przepustka ma pomóc w jego realizacji, oraz potrzebny czas trwania i częstotliwość przepustek. Sam plan przepustek nie oznacza jeszcze zgody na wyjście. Nadal potrzebna jest osobna decyzja.

Kortdurend verlof (krótkotrwała przepustka) na załatwienie spraw praktycznych

Artykuł 19 Rtvi umożliwia uzyskanie przepustki na przykład na rozmowę o pracę, załatwienie dokumentu tożsamości, umowy najmu, egzamin lub udział w programie zmiany zachowania. Nie ma maksymalnej liczby takich przepustek. Wyjście i powrót muszą nastąpić tego samego dnia; przepustka nie może trwać dłużej, niż jest to konieczne.

Przy karach do sześciu lat włącznie obowiązują oba warunki:

• Pobyt w zamknięciu trwa co najmniej sześć tygodni, czyli 42 dni.
• Do zwolnienia, warunkowego lub bezwarunkowego, pozostało najwyżej osiemnaście miesięcy.

Przy dłuższych karach takie przepustki mogą rozpocząć się najwcześniej sześć miesięcy przed momentem, w którym możliwe stanie się langdurend re-integratieverlof (długotrwała przepustka reintegracyjna).

Trzeba wyjaśnić, dlaczego konieczna jest osobista obecność. Według RSJ (Rady do spraw Wymiaru Sprawiedliwości w Sprawach Karnych i Ochrony Nieletnich) nie przed każdą rozmową o pracę trzeba najpierw sprawdzać, czy wystarczy rozmowa wideo (25 stycznia 2022 r., 21/22930/GV).

Krótkotrwała przepustka na kontakty z bliskimi

Do odwiedzin rodziny i podobnych sytuacji stosuje się artykuł 19a Rtvi:

• Wizyta musi służyć konkretnemu celowi określonemu w D&R-plan.
• Przepustka jest możliwa najwyżej raz na kwartał.
• Wyjście i powrót muszą nastąpić tego samego dnia.
• Jeśli w danym kwartale przyznano już długotrwałą przepustkę w tym samym celu, wniosek zostanie odrzucony.

Można natomiast połączyć ją w tym samym okresie z przepustką reintegracyjną na załatwienie spraw praktycznych.

Długotrwała przepustka reintegracyjna

Artykuł 20 Rtvi umożliwia przepustki z noclegami. Często służą one kontaktom społecznym, ale mogą też dotyczyć kilkudniowego programu oddziaływań. Odwiedziny rodziny muszą na przykład służyć utrzymaniu stabilnych relacji rodzinnych lub ponownej nauce pełnienia roli wychowawczej.

Główne zasady są następujące:

• Najwyżej raz na kwartał, do 76 godzin i maksymalnie trzy kolejne noce.
• Wcześniej musi odbyć się krótkotrwała przepustka bez incydentów.
• Krótkotrwałej i długotrwałej przepustki służącej kontaktom społecznym nie można przyznać w tym samym celu w tym samym kwartale.
• Niewykorzystanych godzin nie można przenieść na kolejny kwartał.

Rozszerzanie zakresu przepustek musi być odpowiednio stopniowe. RSJ uznała odmowę za zasadną, ponieważ logicznym kolejnym krokiem była najpierw krótkotrwała przepustka bez opieki personelu (8 marca 2023 r., 22/30601/GA).

Zarówno przy krótkotrwałej przepustce służącej kontaktom społecznym, jak i przy długotrwałej przepustce, w przypadku kar do sześciu lat włącznie obowiązują następujące warunki: co najmniej cztery miesiące pozbawienia wolności, odbycie co najmniej połowy kary oraz najwyżej dwanaście miesięcy do zwolnienia, warunkowego lub bezwarunkowego. Przy karach powyżej sześciu lat stosuje się wzór: dwanaście miesięcy plus półtora miesiąca za każdy pełny rok kary powyżej sześciu lat.

Obu rodzajów przepustek odmawia się, jeśli przypadają na ostatnie pięć dni przed rozpoczęciem penitentiair programma (PP) (programu odbywania kary poza zakładem), voorwaardelijke invrijheidstelling (warunkowym przedterminowym zwolnieniem) lub zakończeniem pozbawienia wolności (artykuł 16 ustęp 2 Rtvi).

Praca poza zakładem i wyjątki

W sprawie extramurale arbeid (pracy poza zakładem) decyzję w imieniu ministra podejmuje selectiefunctionaris (urzędnik odpowiedzialny za kwalifikowanie osadzonych do odpowiednich placówek i programów) (artykuł 20a Rtvi). Ta przepustka jest warunkiem pobytu na Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) (oddziale o ograniczonym poziomie zabezpieczenia) i trwa od czterech tygodni do dwunastu miesięcy. Pod uwagę bierze się zachowanie, ryzyko i interesy osób pokrzywdzonych.

Na BBA krótkotrwała przepustka służąca kontaktom społecznym i długotrwała przepustka są możliwe raz w miesiącu. Obie mogą odbyć się w tym samym miesiącu.

Z wyjątkowych, ważnych powodów można zastosować hardheidsclausule (klauzulę pozwalającą odstąpić od zasad w szczególnie uzasadnionych przypadkach) (artykuł 18 ustęp 4 Rtvi). Możliwe są między innymi dodatkowe przepustki, połączenie obu rodzajów przepustek służących kontaktom społecznym oraz długotrwała przepustka do 196 godzin i ośmiu kolejnych nocy. Można też odstąpić od wymogu wcześniejszej krótkotrwałej przepustki służącej kontaktom społecznym, która przebiegła bez incydentów. Uznane programy oddziaływań i specjalne programy dotyczące podstawowych warunków życia lub kontaktów społecznych mogą stanowić ważne powody. Należy wyraźnie wnioskować o oczekiwany wyjątek i go uzasadnić: jego zastosowanie nie jest uprawnieniem, które automatycznie przysługuje.

Incidenteel verlof (przepustka okolicznościowa)

Incidenteel verlof jest przeznaczony na wyjątkowe wydarzenia osobiste, podczas których obecność jest niezbędna, takie jak narodziny dziecka lub pogrzeb. Mogą o niego wnioskować zarówno skazani, jak i osoby objęte voorlopige hechtenis (tymczasowym aresztowaniem). Możliwość tę regulują artykuły od 21 do 33 Rtvi; wymienione wydarzenia nie stanowią zamkniętej listy.

Zwykle powrót następuje tego samego dnia. Tylko długi czas podróży może uzasadniać powrót następnego dnia. Możliwa jest opieka personelu lub ochrona.

Zazwyczaj decyzję podejmuje dyrektor. Przy tymczasowym aresztowaniu trzeba zasięgnąć opinii Openbaar Ministerie (OM) (prokuratury). Jeśli dyrektor chce udzielić zgody mimo negatywnej opinii OM, decyzję podejmuje minister. Minister decyduje również w przypadku szczególnych kategorii z artykułu 32 ustęp 2 Rtvi, takich jak osadzeni w EBI (zakładzie o szczególnie wysokim poziomie zabezpieczenia).

Pilność sprawy należy konkretnie uzasadnić. W sprawie KC 2022/012 zakład powinien był szybciej rozpatrzyć wniosek o pożegnanie z ciężko chorym dziadkiem, wcześniej sprawdzić możliwości transportu, a następnie rozważyć wizytę związaną z żałobą. Skargę uznano za zasadną.

Strafonderbreking

Strafonderbreking trwa co najmniej 48 godzin i najwyżej trzy miesiące (artykuł 35 Rtvi). Mogą z niej skorzystać wyłącznie osoby prawomocnie skazane — czyli takie, których wyrok jest ostateczny. W czasie przerwy kara nie biegnie.

Powodem może być opieka nad ciężko chorym członkiem rodziny, narodziny, śmierć lub pilne okoliczności medyczne, terapeutyczne albo zawodowe lub gospodarcze. W odpowiednich przypadkach trzeba wykazać, że nie można było załatwić spraw wcześniej i że nikt nie może przejąć tych obowiązków. Sama chęć posiadania dziecka nie wystarcza.

Strafonderbreking nie jest możliwa podczas tymczasowego aresztowania, tbs, vreemdelingenbewaring (detencji cudzoziemców) ani ISD-maatregel (środka polegającego na umieszczeniu sprawców wielokrotnie popełniających przestępstwa w specjalnym zakładzie). Jeśli wystarczy inna przepustka lub można poczekać do zwolnienia, przerwa w odbywaniu kary nie zostanie przyznana. Minister podejmuje decyzję zgodnie z artykułem 39 Rtvi. Zmiana okoliczności może prowadzić do zmiany warunków, przesunięcia terminu lub częściowego cofnięcia zgody (artykuł 40 Rtvi).

Szczególne grupy

Osoby objęte ISD-maatregel mają odrębne zasady dotyczące przepustek. Osobne przepisy dotyczą również osób skazanych na dożywocie. Mogą one otrzymać przepustkę okolicznościową, a po 25 latach kwalifikować się do działań reintegracyjnych, w tym przepustek na podstawie artykułu 20d Rtvi. Minister podejmuje decyzję po zasięgnięciu opinii Adviescollege levenslanggestraften (organu doradczego do spraw osób skazanych na dożywocie). Taka przepustka trwa najwyżej jeden dzień, z dozorem elektronicznym, a początkowo także z opieką personelu i ochroną.

Tymczasowy capaciteitsverlof (przepustka służąca zwolnieniu miejsc w zakładach) z opaską elektroniczną obowiązywał od czerwca 2024 r. do 1 stycznia 2026 r. włącznie.

Przepustki dla nieletnich

Podstawę stanowią artykuły od 28 do 30 Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) (ustawy o zasadach funkcjonowania zakładów dla nieletnich), a szczegółowe zasady zawiera Reglement justitiële jeugdinrichtingen (Rjj) (rozporządzenie dotyczące zakładów dla nieletnich).

Podstawa pobytu i warunki

Do nieletnich przebywających w justitiële jeugdinrichting (zakładzie dla nieletnich podlegającym wymiarowi sprawiedliwości) na podstawie artykułu 6.2.2 ustęp 2 Jeugdwet (ustawy o pomocy dzieciom i młodzieży) stosuje się artykuł 29 Bjj: co najmniej raz na sześć tygodni przysługuje przepustka trwająca minimum dwanaście godzin. Dyrektor może odstąpić od tej zasady, jeśli nie można bezpiecznie udzielić przepustki lub istnieje zagrożenie dla nieletniego albo otoczenia.

Przy pobycie na podstawie przepisów prawa karnego potrzebna jest ministeriële machtiging (upoważnienie ministra) (artykuł 30 Bjj). Podczas przepustki kara lub środek nadal biegnie. Nieletni nie może popełnić przestępstwa; możliwe są dodatkowe warunki. Zagrożenie lub nieprzestrzeganie warunków może prowadzić do cofnięcia zgody.

Zgodnie z artykułem 31 Rjj rozważa się dobro nieletniego i ryzyko. Uwzględnia się między innymi popełniony czyn, niepokój społeczny, ryzyko ucieczki i ponownego popełnienia przestępstwa, wcześniejsze przepustki oraz ostatnie zachowanie. Opieka personelu lub ochrona może ograniczyć ryzyko.

Planmatig verlof (przepustka planowa) i przepustka okolicznościowa

Planmatig verlof jest możliwy tylko przy pobycie na podstawie przepisów prawa karnego. Verlofplan stanowi część perspectiefplan (planu dalszego rozwoju), którego celem jest powrót do społeczeństwa. Artykuł 33 Rjj rozróżnia:

• Begeleid dagverlof (przepustkę dzienną z opieką personelu) bez noclegu.
• Onbegeleid dagverlof (przepustkę dzienną bez opieki personelu) bez noclegu.
• Onbegeleid verlof (przepustkę bez opieki personelu) z jednym noclegiem.
• Przepustkę bez opieki personelu z kilkoma noclegami.

Incidenteel verlof jest dostępny dla każdego nieletniego w justitiële jeugdinrichting. Dotyczy sytuacji osobistych, w których obecność jest konieczna, na przykład zagrożenia życia bliskiej osoby, porodu lub egzaminu. Trwa najwyżej trzy doby i może odbywać się z opieką personelu lub bez niej (artykuł 32 Rjj).

Odmowę przepustki na uroczystość obrzezania uznano za nieuzasadnioną, między innymi dlatego, że wcześniejsze przepustki przebiegły dobrze (RSJ, 10 sierpnia 2010 r., 10/0733/JV). Ograniczenie przepustki wymaga też osobnego uzasadnienia: w sprawie KC 2016/020 sam ordemaatregel (środek porządkowy) nie wystarczył.

Scholings- en trainingsprogramma (program edukacyjno-szkoleniowy)

STP wspiera stopniowy powrót do społeczeństwa. Udział jest możliwy po odbyciu co najmniej dwóch trzecich prawomocnie orzeczonej kary; program rozpoczyna się najpóźniej trzy miesiące przed jej końcem. Obejmuje co najmniej 26 godzin tygodniowo zajęć związanych z mieszkaniem, pracą, szkołą lub czasem wolnym. Nadzór sprawuje reclassering (służba probacyjna); odpowiedzialność nadal ponosi zakład dla nieletnich.

Przepustki w ramach tbs i opieki sądowo-psychiatrycznej

Przy tbs met dwangverpleging (tbs z przymusowym leczeniem w zamkniętej placówce) przepustka jest częścią leczenia, ale nie stanowi ustawowego prawa. Artykuł 50 Bvt (ustawy o zasadach leczenia osób objętych tbs) umożliwia udzielenie przepustki na podstawie upoważnienia ministra, jeśli pozwalają na to względy bezpieczeństwa. Decydujące znaczenie mają postępy w leczeniu i zmniejszenie ryzyka popełnienia kolejnych przestępstw.

Stopniowe rozszerzanie przepustek

Artykuł 53 Rvt (rozporządzenia dotyczącego leczenia osób objętych tbs) wyróżnia następujące etapy:

• Begeleid verlof (przepustka z opieką personelu): z personelem, zwykle najwyżej na dzień lub część dnia, bez noclegu.
• Onbegeleid verlof: od kilku godzin do maksymalnie sześciu noclegów, na przykład w celu nauki, zdobycia doświadczenia zawodowego lub utrzymywania kontaktów społecznych.
• Transmuraal verlof (przepustka na dłuższy pobyt poza kliniką): dłuższe zamieszkiwanie poza kliniką, z nadzorem na odległość i odpowiedzialnością po stronie kliniki. Wcześniejsze etapy muszą przebiec pomyślnie albo ich pominięcie musi być uzasadnione.
• Proefverlof (przepustka próbna): powrót do społeczeństwa pod nadzorem reclassering. Klinika nadal ponosi odpowiedzialność i w razie problemów może natychmiast ponownie przyjąć daną osobę (artykuł 51 Bvt).

Istnieje również przepustka okolicznościowa lub humanitair verlof (przepustka humanitarna). W przypadku długoterminowej opieki sądowo-psychiatrycznej możliwa może być przepustka humanitarna z opieką personelu, na przykład na odwiedziny rodziny. Zwykle trwa ona jeden dzień.

Wniosek, warunki i upoważnienie

Klinika przygotowuje wniosek i ocenę ryzyka. Po wewnętrznej weryfikacji jednostka do spraw przepustek w DJI (służbie odpowiedzialnej za zakłady podlegające wymiarowi sprawiedliwości) sprawdza procedurę. Niezależne Adviescollege Verloftoetsing Tbs (AVT) (kolegium doradcze oceniające wnioski o przepustki w ramach tbs) wydaje opinię merytoryczną. Negatywna opinia wiąże ministra; od pozytywnej może on odstąpić. Mogą być potrzebne dodatkowe informacje lub druga ocena.

Upoważnienie jest ważne przez rok; na przepustkę okolicznościową wydaje się jednorazowe upoważnienie. Klinika musi przedłożyć ocenę dwa miesiące przed upływem ważności. Oprócz zakazu popełniania przestępstw mogą obowiązywać inne warunki, takie jak opaska elektroniczna.

Upoważnienie wygasa między innymi przy nieusprawiedliwionej nieobecności trwającej ponad 24 godziny podczas przepustki bez opieki personelu, z wyjątkiem siły wyższej. Taki skutek może mieć również zgłoszone przez OM podejrzenie popełnienia podczas tbs czynu, za który możliwe jest tymczasowe aresztowanie. Wcześniejszy automatyczny środek „rok bez przepustek” został zmieniony: nowe upoważnienie może być możliwe, jeśli pozwalają na to leczenie i bezpieczeństwo.

Minister może cofnąć upoważnienia; kierownik kliniki może cofnąć zgodę na samą przepustkę. Są to różne decyzje.

Skargi i beroep (odwołanie)

Właściwa procedura zależy od tego, kto podejmuje decyzję:

• Więzienie: od odmowy przepustki okolicznościowej przez dyrektora można wnieść beklag (skargę w postępowaniu penitencjarnym) na podstawie artykułu 60 Pbw. Od odmowy ministra i decyzji dotyczących strafonderbreking przysługuje bezpośrednie beroep do RSJ.
• Nieletni: bez upoważnienia decyzję podejmuje selectiefunctionaris; beroep jest możliwe zgodnie z artykułem 77 ustęp 2 Bjj. Jeśli upoważnienie zostało wydane, decyzję podejmuje dyrektor; można na nią złożyć beklag zgodnie z artykułem 65 Bjj.
• Tbs: od cofnięcia upoważnienia przez ministra przysługuje beroep zgodnie z artykułem 69 ustęp 1 Bvt. Przy cofnięciu zgody przez kierownika kliniki możliwe może być beklag, ale indywidualne decyzje dotyczące leczenia nie zawsze podlegają zaskarżeniu. Od niezłożenia wniosku o upoważnienie, odmowy jego udzielenia lub jego automatycznego wygaśnięcia nie przysługuje środek zaskarżenia.

Co to oznacza dla Państwa?

We wniosku należy wskazać właściwy cel przepustki i wyjaśnić, dlaczego obecność poza placówką jest konieczna. Proszę dołączyć uzasadnienie i dokumenty potwierdzające okoliczności, zwłaszcza w przypadku choroby, śmierci lub kontaktów rodzinnych. Należy wskazać pilność sprawy, potrzebną opiekę personelu i oczekiwany czas trwania. W razie odmowy warto sprawdzić, kto podjął decyzję i czy chodzi o odmowę, cofnięcie przepustki czy utratę upoważnienia: od tego zależy właściwa droga złożenia skargi lub odwołania.

Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.

Inne tematy

• Afdeling voor Intensief Toezicht (oddział intensywnego nadzoru)
• Arrestanten (szczególna kategoria osadzonych)
• Beklagprocedure (procedura rozpatrywania skarg)
• Detentiefasering (stopniowe przygotowanie do życia na wolności)
• Disciplinaire straffen (kary dyscyplinarne)
• Dwangbehandeling (leczenie przymusowe)