Transport
Transport
Jakie zasady obowiązują podczas transportu z miejsca pozbawienia wolności, kto za niego odpowiada i gdzie można złożyć skargę dotyczącą kajdanek, użycia siły lub braku leków?
Transport z zakładu może być potrzebny w związku ze sprawą sądową, leczeniem, przeniesieniem do innego zakładu lub szczególną wizytą rodzinną. Także w drodze obowiązują zasady dotyczące bezpieczeństwa, opieki i traktowania osoby przewożonej. To, kto odpowiada za transport i gdzie można złożyć skargę, zależy od rodzaju transportu oraz tego, co się wydarzyło.
Kto organizuje transport?
Dienst Vervoer & Ondersteuning (DV&O, służba transportu i wsparcia) jest ogólnokrajową służbą transportową Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI, służba zakładów penitencjarnych). Niektóre zakłady mogą samodzielnie wykonywać określone przewozy. W obu przypadkach obowiązuje Regeling vervoer van justitiabelen (rozporządzenie dotyczące transportu osób pozostających pod nadzorem wymiaru sprawiedliwości); „justitiabelen” to tutaj zbiorcze określenie osób przewożonych.
Transport na potrzeby postępowania sądowego
Transport na potrzeby postępowania sądowego nazywa się rechtsgangvervoer (transport związany z udziałem w postępowaniu sądowym). Co do zasady organizuje go Openbaar Ministerie (prokuratura) lub sąd, a nie dyrektor zakładu. Dyrektor może jednak odpowiadać za transport, jeżeli z jego inicjatywy zmieniono poziom zabezpieczenia.
Ponadto na dyrektorze może spoczywać zorgplicht (obowiązek zapewnienia opieki). Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ, rada do spraw wykonywania prawa karnego i ochrony nieletnich) uznała na przykład, że dyrektor powinien był zapewnić danej osobie możliwość udziału w posiedzeniu sądu, skoro osoba ta prosiła o to odpowiednio wcześnie i wielokrotnie (14/0266/GA). Nie każdy błąd przy rechtsgangvervoer można jednak przypisać dyrektorowi.
Transport medyczny, socjalny i związany z przeniesieniem
Zakład występuje o transport medyczny i socjalny. Transport medyczny dotyczy na przykład wizyty w szpitalu. Transport socjalny może odbywać się ze względów humanitarnych, takich jak wizyta po narodzinach dziecka, w związku z żałobą lub pożegnaniem bliskiej osoby.
W przypadku transportu na zlecenie zakładu odpowiedzialność pozostaje po stronie dyrektora, także gdy przewóz wykonuje DV&O. Określa się to jako „lange arm” (działanie w imieniu dyrektora).
Umieszczenie w zakładzie i przeniesienie do innego zakładu zleca selectiefunctionaris (urzędnik decydujący o umieszczeniu i przeniesieniu) z DJI. Ten transport zawsze wykonuje DV&O. Podział odpowiedzialności jest więc inny niż przy przewozie zleconym przez dyrektora.
Dodatkowe zabezpieczenia
W szczególnych przypadkach wniosek ocenia afdeling Risicoanalyse (dział analizy ryzyka) DV&O. Analitycy ryzyka określają poziom zabezpieczenia i rodzaj transportu.
Zakład nie może samodzielnie wykonać przewozu, jeśli zagrożenia dla bezpieczeństwa są zbyt duże. Dotyczy to w każdym razie poważnego ryzyka ucieczki lub zagrożenia dla bezpieczeństwa powszechnego. Osoby znajdujące się na liście osadzonych stwarzających ryzyko ucieczki lub zagrożenie dla społeczeństwa przewozi Extra Beveiligd Vervoer (transport o podwyższonym poziomie zabezpieczenia). Zakład może samodzielnie wykonać taki przewóz tylko z bardzo pilnych przyczyn medycznych, gdy nie można go odłożyć, a DV&O nie jest dostępne na czas.
Przygotowanie i opieka w drodze
Podmiot wnioskujący o transport musi przekazać istotne informacje dotyczące bezpieczeństwa. Zakład musi zadbać o to, aby osoba przewożona była gotowa na czas. Wynika to z artykułów 9 i 14 Regeling vervoer van justitiabelen.
Leki
Zakład przekazuje potrzebne leki dowódcy pojazdu wraz z instrukcjami ich stosowania podczas przejazdu. Konwojent przechowuje je i wydaje zgodnie z tymi instrukcjami (artykuł 15 Regeling vervoer van justitiabelen).
Zakład musi przygotować leki także wtedy, gdy wyjazd następuje wcześnie rano. RSJ potwierdziła tę odpowiedzialność w sprawie 11/0893/GA.
Jedzenie, picie i toaleta
Jeśli można przewidzieć, że w drodze będzie potrzebny posiłek, zakład musi przekazać prowiant i napoje. Można też samemu poprosić o nie wcześniej. DV&O nie zapewnia jedzenia ani napojów.
Zatrzymanie się w drodze w celu zrobienia zakupów jest dozwolone tylko w nagłej sytuacji, gdy zakup nie może czekać. Przykładem jest znaczne przedłużenie przejazdu, przez które ktoś bardzo długo pozostaje bez jedzenia i picia, a nie ma innego rozwiązania. Z toalety można korzystać wyłącznie w zakładzie lub innym zabezpieczonym miejscu. Zasady te znajdują się w artykułach 16, 17 i 18 Regeling vervoer van justitiabelen.
Nieoczekiwanie długi przejazd nie oznacza automatycznie, że dyrektor naruszył swój zorgplicht. W sprawie R-19/2650/GA zapewniono wystarczające zaopatrzenie na przewidywany czas przejazdu, a jego wydłużenia nie można było przewidzieć.
Kontrola, kajdanki i użycie siły
Kontrola ciała i odzieży
Podczas transportu nie wolno mieć przy sobie niebezpiecznych przedmiotów. Podmiot wnioskujący o transport musi o to zadbać. W razie wątpliwości konwojent może na wniosek lub z własnej inicjatywy skontrolować ciało lub odzież osoby przewożonej. Kontrola może objąć także przewożone przedmioty. W miarę możliwości przeprowadza ją osoba tej samej płci.
Przedmioty, którymi można zranić siebie lub innych, mogą zostać odebrane. Dotyczy to również biżuterii. Przekazuje się je do zakładu, w którym przebywa osoba przewożona, lub policji, jeśli ich posiadanie jest karalne (artykuł 7 Regeling vervoer van justitiabelen).
W sprawie KC 2023/028 podejrzenie palenia w busie i posiadania zapalniczki stanowiło wystarczający powód do fouillering (przeszukania osoby) podczas postoju. Kontrolę przeprowadzili pracownicy tej samej płci w zamkniętym pomieszczeniu.
Bez automatycznego stosowania środków przymusu
Kajdanek ani broekstok (drążka ograniczającego ruchy nóg) nie wolno stosować bez indywidualnej decyzji. Względy bezpieczeństwa należy zestawić z sytuacją osobistą osoby przewożonej, w tym z jej stanem zdrowia. Samo stwierdzenie, że ktoś udaje się do miejsca publicznego, nie wystarcza (KC 2017/033).
Kajdanki mogą być potrzebne ze względu na:
- ryzyko ucieczki;
- zagrożenie dla osoby przewożonej, pracowników lub innych osób;
- agresywne zachowanie wobec przedmiotów.
Konkretne przypadki agresji mogą uzasadniać ich zastosowanie, jak w sprawie RSJ R-18/0969/GA. Ogólne stwierdzenia o czyimś zachowaniu nie zawsze wystarczają, co wynika ze sprawy 21/22728/DA.
Przy użyciu siły i środków ograniczających swobodę obowiązują proportionaliteit en subsidiariteit (zasady proporcjonalności i stosowania najmniej dolegliwego skutecznego środka): środek nie może być bardziej dolegliwy, niż to konieczne, i należy rozważyć łagodniejsze rozwiązanie. Pracownicy muszą mieć odpowiednie umiejętności. W miarę możliwości użycie siły powinno być poprzedzone ostrzeżeniem. Po użyciu siły należy niezwłocznie sporządzić pisemny raport.
Podczas przejazdu nadzór odbywa się za pomocą kamer oraz urządzeń umożliwiających rozmowę i odsłuch.
Więziennictwo
Wobec osadzonych stosuje się między innymi artykuł 29 Pbw (Penitentiaire beginselenwet, ustawy o zasadach wykonywania pozbawienia wolności) dotyczący kontroli ciała i odzieży, artykuł 35 Pbw dotyczący użycia siły i ograniczenia swobody oraz artykuł 42 Pbw dotyczący opieki medycznej i przewiezienia.
Dyrektor pozostaje odpowiedzialny za transport do szpitala, w którym odbywa się leczenie. To, że przewóz wykonuje DV&O, nie zmienia tego zorgplicht. Dlatego w sprawie R-18/2260/GA osadzony mógł złożyć skargę na dyrektora; ostatecznie skargę uznano za bezzasadną, ponieważ nie wykazano żadnego uchybienia.
Podczas transportu przez Bijzonder Ondersteuningsteam (specjalny zespół wsparcia) można, za zgodą koordynatora DV&O, zastosować środek zasłaniający oczy. Reguluje to artykuł 10a Geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen (instrukcji użycia siły w zakładach penitencjarnych).
Zgodnie z artykułem 3 Regeling vervoer van justitiabelen osadzeni, tbs-gestelden (osoby objęte sądowym środkiem zabezpieczającym tbs), inni pacjenci zakładów leczniczych oraz młodzież w wieku co najmniej osiemnastu lat mogą być przewożeni w ramach jednego transportu. Mężczyźni, kobiety i ta młodzież zajmują oddzielne przedziały. Na wniosek podmiotu zamawiającego transport może być konieczny oddzielny przewóz ze względu na postępowanie karne.
Justitiële jeugdinrichtingen (zakłady wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich)
W przypadku młodzieży uprawnienia do przeprowadzania kontroli określa artykuł 34 Bjj (Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, ustawy o zasadach funkcjonowania zakładów wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich), a uprawnienia do użycia siły i środków ograniczających swobodę — artykuł 40 Bjj. Artykuł 47 Bjj dotyczy opieki medycznej i przewiezienia. Ponadto obowiązują odrębna instrukcja użycia siły oraz Regeling toepassing mechanische middelen jeugdigen (rozporządzenie dotyczące stosowania mechanicznych środków przymusu wobec młodzieży).
Osoby poniżej osiemnastu lat nie są przewożone z dorosłymi w jednym pojeździe. Chłopcy i dziewczęta zajmują oddzielne przedziały. W przypadku młodzieży od osiemnastego roku życia możliwy jest wspomniany wcześniej wspólny transport, ale w oddzielnym przedziale.
Wobec młodzieży nie wolno stosować wymienionych w odniesieniu do dorosłych kajdanek ani środków zasłaniających oczy.
Tbs i pozostali pacjenci zakładów leczniczych
Wobec osób podlegających Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt, ustawie o zasadach opieki nad osobami objętymi środkiem tbs) stosuje się artykuł 23 Bvt dotyczący kontroli ciała i odzieży oraz artykuł 30 Bvt dotyczący użycia siły i środków ograniczających swobodę. Artykuł 41 Bvt reguluje opiekę medyczną i przewiezienie.
Ponadto obowiązują Geweldsinstructie inrichtingen voor verpleging van ter beschikking gestelden (instrukcja użycia siły w zakładach dla osób objętych środkiem tbs) oraz Regeling toepassing mechanische middelen verpleegden (rozporządzenie dotyczące stosowania mechanicznych środków przymusu wobec pacjentów zakładów leczniczych). Także tutaj zastosowanie środków musi być konieczne i oceniane indywidualnie. Wobec tbs-gestelden nie wolno stosować środków zasłaniających oczy.
Vreemdelingenbewaring (administracyjne pozbawienie wolności cudzoziemców)
Vreemdelingenbewaring to pozbawienie wolności na podstawie prawa administracyjnego, a nie kara. Wobec osób zatrzymanych z powodu nielegalnego pobytu na podstawie artykułu 59 Vw 2000 (Vreemdelingenwet 2000, ustawy o cudzoziemcach z 2000 r.) stosuje się Pbw. Pbw nie stosuje się do cudzoziemców, którym odmówiono wjazdu na granicy i którzy są pozbawieni wolności na podstawie artykułu 6 Vw 2000.
Cudzoziemcy bez zezwolenia na pobyt, pozbawieni wolności w ramach prawa karnego, tak zwani VRIS’ers (cudzoziemcy bez prawa pobytu osadzeni w związku ze sprawą karną), podlegają zasadom transportu obowiązującym w więziennictwie.
Przy przymusowym wydaleniu Koninklijke Marechaussee (królewska żandarmeria) przejmuje na lotnisku odpowiedzialność za środki przymusu z chwilą przekazania jej cudzoziemca.
Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (ustawa o powrotach i administracyjnym pozbawieniu wolności cudzoziemców) nie weszła jeszcze w życie. Projekt ustawy zawiera odrębne przepisy dotyczące skarg na transport, między innymi na użycie siły, ograniczenie swobody i kontrolę odzieży. Nie są to więc jeszcze obowiązujące uprawnienia wynikające z tej ustawy.
Prywatność i warunki podczas transportu
Zgodnie z regułą 32 European Prison Rules (Europejskich Reguł Więziennych) przewożeni osadzeni powinni być w jak najmniejszym stopniu wystawiani na widok publiczny, a ich anonimowość musi być chroniona. Pojazdy muszą mieć odpowiednią wentylację i oświetlenie oraz nie mogą powodować niepotrzebnego obciążenia fizycznego ani poniżenia. Transport odbywa się na odpowiedzialność i koszt państwa.
Podczas konsultacji w szpitalu pracownicy DV&O sprawujący nadzór co do zasady nie powinni przebywać w gabinecie konsultacyjnym ani zabiegowym. Wyjątek może uzasadniać wyłącznie bezwzględna konieczność zapewnienia bezpieczeństwa. Ocena musi być jasna i możliwa do zweryfikowania. RSJ podkreśliła to w sprawie R-19/3386/GA i z powodu braku takiej oceny przyznała 25 €.
Kara lub środek porządkowy po incydencie
Dyrektor może reagować na zachowanie podczas transportu, także przy rechtsgangvervoer. Disciplinaire straf (kara dyscyplinarna) jest reakcją na zawinione zachowanie. Ordemaatregel (środek porządkowy) służy na przykład bezpieczeństwu, prawidłowemu wykonywaniu pozbawienia wolności lub ochronie osoby przewożonej.
Podstawy prawne znajdują się między innymi w artykułach 50/51 i 24/25 Pbw, 54/55 i 24/25 Bjj oraz 48/49 i 31 i następnych Bvt.
Wybór musi być uzasadniony. W sprawie RSJ 17/1769/GA niewystarczająco wyjaśniono, dlaczego po określonym zachowaniu w busie transportowym zastosowano ordemaatregel. Musi być także ustalony własny udział danej osoby: w sprawie R-19/4186/GA niewystarczająco uprawdopodobniono, że skarżący przyczynił się do powstania możliwości ucieczki.
Skargi dotyczące transportu
Beklagcommissie voor het vervoer (komisja skargowa do spraw transportu)
W przypadku transportu przez DV&O można w ciągu 7 dni od przewozu złożyć skargę do ogólnokrajowej beklagcommissie voor het vervoer na:
- kontrolę ciała i odzieży;
- użycie siły lub środków służących do jej użycia;
- zastosowanie środków ograniczających swobodę.
Także decyzja o użyciu kajdanek może podlegać kontroli, jeśli transport ostatecznie się nie odbędzie. Tak orzekła RSJ w sprawie 21/22728/DA.
Można skorzystać z formularza skargi do beklagcommissie voor het vervoer. Posiedzenia odbywają się w rechtbank Midden-Nederland (sądzie rejonowym Midden-Nederland), w siedzibie w Utrechcie; DV&O zapewnia transport. Przy tej komisji nie działa maandcommissaris (dyżurny członek komisji), który mógłby podjąć mediację.
Inne skargi
Inne skargi dotyczące transportu, w tym zaginięcia rzeczy lub przedmiotów wartościowych, należy kierować do commissie van toezicht (komisji nadzorczej) właściwego zakładu. Skargi w tych sprawach błędnie złożone do DV&O są przekazywane dalej.
Skargi dotyczące nieprzekazania jedzenia, napojów lub leków należy kierować do beklagcommissie (komisji rozpatrującej skargi) zakładu, z którego osoba wyjechała. Wynika to między innymi ze spraw RSJ 21/20495/GA i R-20/6306/GA.
Jeśli zarówno komisja własnego zakładu, jak i komisja DV&O odmówią rozpatrzenia skargi, można pisemnie zwrócić się o zbadanie sprawy do Nationale ombudsman (krajowego rzecznika praw obywatelskich) na podstawie artykułu 9:20 w związku z artykułem 9:18 Awb (Algemene wet bestuursrecht, ogólnej ustawy o prawie administracyjnym).
Planowanie cyfrowe
Wnioski są przetwarzane przez portal DV&O oraz systemy AOB i Quintiq. Zakłady mogą uzupełniać informacje medyczne i dotyczące bezpieczeństwa. Wnioski zawierające informacje o szczególnych okolicznościach oceniają pracownicy i analitycy ryzyka. Godziny odbioru i dowozu mogą się zmieniać; cyfrowy podgląd jest aktualizowany co 15 minut.
Co to oznacza dla Państwa?
Przed wyjazdem należy omówić przyjmowane leki, potrzebę jedzenia i picia oraz ewentualne ograniczenia zdrowotne. W przypadku kajdanek lub innych środków warto zapytać, jakie indywidualne okoliczności uwzględniono przy podejmowaniu decyzji. Jeśli pojawią się problemy, należy zapisać, co się wydarzyło, jakie środki zastosowano i jakie skutki były odczuwalne. Przy składaniu skargi trzeba zwrócić uwagę na właściwego adresata oraz termin 7 dni dla skarg do beklagcommissie voor het vervoer.
Uwaga
Ta strona została opracowana na podstawie wiedzy i doświadczenia Mr. S.P.C. (Stan) Broekmans, specjalisty w zakresie prawa penitencjarnego w Hameleers Antonides Advocaten. Masz pytanie dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami. Wstępna ocena jest bezpłatna.
Masz pytania dotyczące swojej sytuacji?
Zadzwoń, aby uzyskać bezpłatną wstępną ocenę, lub zostaw swoje dane. Adwokat specjalizujący się w prawie penitencjarnym oddzwoni najszybciej, jak to możliwe.